Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] września 2004 r. i odmówił przyznania małoletnim P. i D. O. reprezentowanym przez matkę M. G. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu A. O. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;
nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Dlatego też Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłego ojca dzieci. W trakcie postępowania stwierdzono, że nie wystąpiły okoliczności, które uniemożliwiałby podjęcie przez A. O. pracy zarobkowej i ubezpieczenia. Z akt sprawy wynika, że ojciec dzieci w okresie od 25 maja 1999 r. do 14 marca 2004 r. miał długotrwałą przerwę w zatrudnieniu objętym ubezpieczeniem społecznym. W tym czasie pracował on sezonowo w H., ale nie skorzystał z możliwości dobrowolnego uiszczenia składek na własne ubezpieczenie. Ojciec dzieci był co prawda ubezpieczony w okresie od 15 marca 2004 r. do 7 kwietnia 2004 r., ale ten czas był zbyt krótki, aby mógł mieć wpływ na treść decyzji. W ocenie Prezesa ZUS brak jest więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi przedstawicielki ustawowej P. i D. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Skarżąca podniosła zarzut, że zmarły ojciec dzieci podejmował pracę sezonową i był przekonany, że jest ubezpieczony. Ojciec dzieci był osobą pracowitą i gdy tylko mógł podejmował pracę. Skarżąca wskazała ponadto na trudną sytuację materialną swojej rodziny niepozwalającą godnie żyć jej i jej dzieciom.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Dodatkowo wskazał, że łączny okres składkowy i nieskładkowy zmarłego wynosi 9 lat, 10 miesięcy i jest zbyt krótki do przyznania renty po osobie, która w chwili śmierci miała 34 lata. Zmarły miał nieusprawiedliwione przerwy w zatrudnieniu w latach 1999-2004 i jak wynika z pism skarżącej w pełni świadomie podejmował pracę nielegalną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Rozpatrywana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy przypomnieć, że materialnoprawną podstawą przyznania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku jest przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten wskazuje na przesłanki, które muszą nastąpić, aby dana osoba mogła uzyskać świadczenie. Natomiast w przypadku świadczenia przyznawanego po osobie zmarłej w pierwszej kolejności należy rozpatrzeć okoliczności odnoszące się do zmarłego. Z akt sprawy wynika, iż zmarły ojciec dzieci w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem udokumentował staż pracy w wysokości 4 lat, 10 miesięcy i 4 dni, a więc do wypracowania świadczenia w trybie zwykłym określonym w art. 58 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zmarłemu A. O. zabrakło niespełna 1 miesiąca i 26 dni. Tak więc okres, który dzielił uprawnionego do wypracowania świadczenia jest niezmiernie krótki.
Nadto należy wskazać, że w chwili śmierci ojciec dzieci pracował i był ubezpieczony, gdyby więc nie nagły zgon wypracowałby na pewno świadczenie w trybie zwykłym. Sam zmarły był zaś osobą aktywną poszukującą pracy nawet zagranicą. Dodać należy, iż w sprawie jest bezsporne, że osoby uprawnione do świadczenia po panu A. O. są niepełnoletnie, nie mogą więc ze względu na wiek podjąć pracy i nie posiadają dodatkowych źródeł utrzymania. W tej sytuacji zaistniały przesłanki do przyznania P. i D. O. świadczenia z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.