Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), którą odmówił S. G. przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną,
nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia lub wiek,
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Po ponownym rozpoznaniu wniosku S. G. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS nie stwierdził spełnienia wszystkich przesłanek wymienionych w powołanym art. 83 ust. 1, umożliwiających uwzględnienie tego wniosku. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których S. G. nie nabył uprawnienia do świadczenia ustawowego. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający jego aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. Z akt sprawy wynika, że S. G., ur. [...] 1937 r., udokumentował okres ubezpieczeniowy wynoszący łącznie 17 lat [...]. W jego zatrudnieniu w okresie od [...] r. do [...] r. występują przerwy. Nie pozostawał w zatrudnieniu, co spowodowało brak uprawnień do uzyskania przez niego świadczenia ustawowego. W tym okresie, z uwagi na ówczesny stan zdrowia, był zdolny do wykonywania pracy zarobkowej, nie była bowiem wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, która uniemożliwiłaby mu kontynuowanie zatrudnienia.
Trudne warunki materialne i brak środków utrzymania, nie stanowią wystarczającego powodu do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie określone w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie z uwagi na trudną sytuację materialną wnioskodawcy i jego rodziny.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. G. podnosił, że z uwagi na zły stan zdrowia miał przerwy w zatrudnieniu, lecz na tę okoliczność nie ma możliwości przedstawienia przekonywujących dowodów. Zarzucił również, że z tytułu ponad 17-letniego okresu zatrudnienia odprowadzał składki z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego i w związku z tym jego wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku winien zostać uwzględniony.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie z treścią art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania.
Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Rozpatrując skargę p. S. G. pod tym kątem, Sąd nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący zaskarżone decyzje w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, dopuścił się naruszenia prawa materialnego, ewentualnie przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu, w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy.
Podstawę materialnoprawną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku stanowił przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że Prezes ZUS posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącemu tego świadczenia lub jego odmowę.
Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy Prezes ZUS zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.
W ocenie Sądu, decyzjom Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Z treści powołanego przepisu art. 83 ust. 1 wynika, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z tych przesłanek wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Z uzasadnienia zaskarżonych decyzji wynika, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił, że skarżący S. G. udokumentował jedynie 17 lat [...] dni zatrudnienia. W latach od [...] do [...] r. w ogóle nie pracował, mimo że w tym okresie, z uwagi na stan zdrowia, był zdolny do wykonywania pracy zarobkowej. Jest bowiem bezspornym w sprawie, że w tym okresie nie orzeczono jego całkowitej niezdolności do zatrudnienia.
Bez znaczenia dla oceny uprawnień skarżącego do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest jego obecna trudna sytuacja materialna, bowiem wyłącznie taka przesłanka nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania tego świadczenia. Skoro więc skarżący nie spełnia przesłanek określonych w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, prawa nie narusza.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.