Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku L. J. (ur. [...] października 1956 r.) z dnia [...] listopada 2008 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie u skarżącego na przestrzeni 52 lat życia, udokumentowano okresy składkowe i nieskładkowe w wymiarze 7 lat 1 miesiąca i [...] dni. Ponadto w latach [...] oraz [...] wystąpiły przerwy w wykonywaniu zatrudnienia, zaś od listopada 1991 r. do powstania całkowitej niezdolności do pracy w kwietniu 2007 r. tj. przez okres ponad 15 lat, nie został udokumentowany żaden okres zatrudnienia potwierdzony odprowadzaniem składek. Tym samym – zdaniem organu – nie zaszły żadne szczególne okoliczności, które uniemożliwiłyby przezwyciężenie przez skarżącego przeszkód w podjęciu zatrudnienia i spełnienia warunków wymaganych do nabycia świadczenia w trybie zwykłym, bowiem nie orzeczono wobec niego w opisanych powyżej okresach całkowitej niezdolności do pracy. Natomiast same trudne warunki materialne nie są okolicznością wystarczającą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, L. J. nie zgodził się ze stanowiskiem organu i uznał je za błędne, bowiem był on ubezpieczony "przy rodzicach na gospodarstwie rolnym" w latach [...] oraz w latach [...] r. "przy żonie". Aktualnie zaś choruje i nie posiada żadnych środków utrzymania.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumentację w niej przytoczoną – podał, że skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2008 r., zaś okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, na który się powołuje, nie może zostać uwzględniony, bowiem stosownie do treści art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy, za okresy te uważa się tylko takie, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, gdy tymczasem w "Oświadczeniu" wyjaśnia, iż w tym czasie był bezrobotny oraz chorował. Natomiast sam fakt bezrobocia nie może być uznany, jako szczególna okoliczność, zaś choroba nie jest równoznaczna z orzeczeniem lekarza orzecznika o całkowitej niezdolności do pracy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, L. J. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i w uzasadnieniu powołał się na te same zarzuty, co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dodając, że został on uznany, jako osoba o ustalonym stopniu niepełnosprawności.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), który stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.
Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego i są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie, przy czym pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.
Z przepisu tego wynikają bowiem cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mianowicie 1.) dotyczy osoby ubezpieczonej lub pozostałego po ubezpieczonym członka jego rodziny, 2.) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami 3.) ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub ze względu na wiek 4.) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania, przy czym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznając powyższe świadczenie, musi stwierdzić występowanie wszystkich czterech powyższych przesłanek łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku, uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie.
Jednocześnie wskazać należy, że ustalenie istnienia wskazanych przesłanek musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Stosownie bowiem do art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Innymi słowy mówiąc, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też musi on m.in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), jak również jest on zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw oraz obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) i musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
W rozpoznawanej zaś sprawie skarżący niewątpliwie znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji osobistej i materialnej, jednakże organ – w ocenie Sądu – prawidłowo ustalił, stosując w sposób należyty wskazane powyżej reguły postępowania, że skarżący L. J. nie spełnił jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie nie wykazał szczególnych okoliczności uniemożliwiających mu spełnienie warunków wymaganych w ustawie do uzyskania emerytury lub renty na zasadach ogólnych. Słusznie bowiem organ zauważył, że udowodniony przez skarżącego okres składkowy w wymiarze 7 lat 1 miesiąca i [...] dni w całym okresie aktywności zawodowej i na przestrzeni 52 lat życia, jest zdecydowanie za krótki i niczym nieusprawiedliwiony.
Ponadto trudna sytuacja na rynku pracy, przy braku wykazanej przez skarżącego w sumie jakiejkolwiek aktywności w jej poszukiwaniu, nie zasługuje – zdaniem Sądu – na uwzględnienie, bowiem w przeciwnym razie sporne świadczenie straciłoby swój wyjątkowy i szczególny charakter, stając się regułą, zaś ustalenie stopnia niepełnosprawności nie jest tożsame z orzeczeniem przez lekarza orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy. Na koniec dodać należy, że powoływanie się przez skarżącego na ubezpieczenie "przy rodzicach na gospodarstwie rolnym" i "przy żonie", nie znajduje żadnego odzwierciedlenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy i – siłą rzeczy – musi być uznane za gołosłowne.
Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji, dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie uzasadnił w sposób należyty i wskazać w tym miejscu należy skarżącemu, że świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru socjalnego.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.