Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. J. z dnia 18 grudnia 2006 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.
Prezes ZUS wskazał, że skarżąca na przestrzeni 55 lat życia posiada udowodnione okresy: składkowe – 6 lat 10 miesięcy i 16 dni, nieskładkowe – 2 lata 3 miesiące i 15 dni oraz okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników – 8 lat 5 miesięcy i 28 dni. W badanym do uprawnień dziesięcioleciu wnioskodawczyni udowodniła tylko 2 lata 3 miesiące i 18 opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W latach 1974 - 1982 oraz 1994 - 2003 nie został udowodniony żaden okres poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe i wobec wnioskodawczyni nie była wówczas orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Organ stwierdził, że nie istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie ubezpieczenia i nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Z tego względu brak było podstaw do przyznania świadczenia. Dodatkowo Prezes ZUS wskazał, że sytuacja majątkowa była brana pod uwagę, jednakże nie stanowi ona jedynej przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Pismem z dnia 30 sierpnia 2007 r. wnioskodawczyni, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że uchybiła terminowi do jego wniesienia. Podała, że decyzję odebrał mąż, jednakże nie przekazał jej wnioskodawczyni. M. J. z decyzją zapoznała się dopiero 29 sierpnia 2007 r. We wniosku strona wskazała na zły stan zdrowia męża. Podała, że jest on całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji oraz choruje na amnezję. Jednocześnie wnioskodawczyni wyraziła niezadowolenie z decyzji, uznając, że jest dla niej krzywdząca. Podniosła, że w latach 1974-1982 urodziła troje dzieci i wychowywała je. W ocenie strony, w latach 1974-1983 była ona ubezpieczona, bowiem pracował jej mąż.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia 30 sierpnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2007 r.
Organ wskazał, że strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do nabycia świadczenia na zasadach ogólnych spowodowane było okolicznościami, na które wnioskodawczyni nie miała wpływu. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wnioskodawczyni udowodniła staż pracy wynoszący łącznie 17 lat 7 miesięcy i 29 dni. Organ wskazał, że w okresie od 30 czerwca 1974 r. do 30 czerwca 1982 r. wystąpiła 8-letnia przerwa w ubezpieczeniu. Stwierdził, że szczególnej okoliczności nie stanowi fakt, że w okresie od 6 marca 1994 r. do 31 marca 2003 r., tj. przez okres 9 lat wnioskodawczyni nie podejmowała żadnego zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Nie istniały w tym czasie przeciwwskazania do kontynuowania ubezpieczenia. Także wychowywanie dzieci nie jest okolicznością niezależną od ubezpieczonego. Organ ponownie wskazał, że podnoszona trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] września 2007 r. M. J., wnosząc o jej uchylenie, wskazała, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Zarzuciła, że organ nie rozpoznał wnikliwie jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne. Dodatkowo wyjaśnił, że skarżąca, jako żona pracownika, objęta była jedynie ubezpieczeniem zdrowotnym, a nie emerytalnym i rentowym. Na wezwanie Sądu pełnomocnik organu nadesłał pismo Departamentu Świadczeń Pieniężnych ZUS z dnia 5 grudnia 2007 r., w którym oświadczono, że organ nie dokonał ustaleń, kiedy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2007 r. doręczona została stronie, bowiem zgodnie z art. 71 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), Zakład może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym.
W piśmie procesowym z dnia 7 grudnia 2007 r. skarżąca wskazała, że decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. mąż odebrał w dniu 6 sierpnia 2007 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego wynika, że sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszystkie naruszenia prawa.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innego powodu niż podany przez skarżącą.
Zgodnie z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej kpa, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Stosownie zaś do art. 129 § 2 kpa, odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie.
Skarżąca została prawidłowo pouczona w decyzji z dnia [...] lipca 2007 r., że przysługuje jej prawo złożenia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W sprawie bezsporne jest, że M. J. wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2007 r., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i wskazując na swoje niezadowolenie z podjętej decyzji, zwróciła się jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku.
Warunkiem skuteczności czynności procesowej wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest zachowanie ustawowego terminu do dokonania tej czynności. W niniejszej sprawie organ, pomimo wniosku strony o przywrócenie terminu z powodu jego uchybienia, na co strona jednoznacznie wskazała, nie rozpoznał wniosku o przywrócenie terminu i wydał decyzję utrzymującą w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.
Działaniem takim Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył art. 16 § 1, art. 127 § 3 w zw. z art. 129 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Organ dokonał bowiem weryfikacji decyzji ostatecznej korzystającej, zgodnie z art. 16 § 1 kpa, z ochrony trwałości. Rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (uchwała Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 12 października 1998 r. OPS 11/98, ONSA 1999/1/4). Postępowanie organu nabrało w niniejszej sprawie cech działania z urzędu, a nie ulega wątpliwości, że organ odwoławczy uzyskuje taki charakter dopiero w wyniku skutecznie wniesionego odwołania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie sygn. akt II SA/Lu 371/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślić przy tym należy, że uchybienia organu we wskazanym zakresie nie zmienia okoliczność, iż decyzja nie została doręczona za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Obowiązkiem organu było bowiem w pierwszej kolejności poczynienie ustaleń, co do daty doręczenia decyzji o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a następnie, po stwierdzeniu uchybienia terminowi, na co jednoznacznie wskazywała sama strona, rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na organie administracji publicznej zawsze spoczywa obowiązek oceny dopuszczalności wniesionego środka zaskarżenia oraz ustalenia, czy został złożony z zachowaniem ustawowego terminu, co jest warunkiem skuteczności tej czynności procesowej. Tymczasem w niniejszej sprawie organ nie dokonał żadnych ustaleń, co do początku biegu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a jednocześnie, mimo oświadczenia strony o uchybieniu terminowi, nie rozpoznał wniosku o jego przywrócenie.
Ponownie rozpatrując sprawę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpozna prośbę o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia wniosku z dnia 30 sierpnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.