Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Regionalnego [...] w W. Wojskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. wydaną na podstawie art. 37 a oraz art. 13 ust. 6 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. nr 41, poz. 398 z późn. zm.) a ponadto art. 104 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego zobowiązał C.J. do uiszczania opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich ustalonych zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zapłatę odszkodowania w wysokości 200 % wartości należnych opłat za używanie lokalu miesięcznie za każdy rozpoczęty miesiąc zajmowania tego lokalu od dnia otrzymania decyzji. W uzasadnieniu podał, że skoro C.J. zajmuje bez tytułu prawnego lokal mieszkalny w L. przy ul. [...] stosownie do postanowień art. 37 a ust. 1 powołanej ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP zobowiązany jest do jego opróżnienia, uiszczenia opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich, oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200 % wartości należnych opłat za używanie lokalu za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania.
W odwołaniu od powyższej decyzji, otrzymanej w dniu [...] czerwca 2006 r., złożonym w dniu [...] czerwca 2006 r. C. J. odniósł się do kwestii obciążenia go – jego zdaniem bezzasadnie, 200 % podwyżką należnych opłat za używanie lokalu za każdy rozpoczęty miesiąc – poczynając od dnia otrzymania zaskarżonej decyzji, lokalu przy ul. [...] w L.. Podał, że jest pracownikiem zatrudnionym na stanowisku [...] w Jednostce Wojskowej nr [...] w Z. i z tego tytułu winien otrzymać mieszkanie z zasobów wojska, o co wielokrotnie bezskutecznie występował. Zapewnił, że natychmiast się wyprowadzi z dotychczas zajmowanego lokalu, gdy tylko otrzyma inny zamienny lokal.
Po rozpoznaniu odwołania C. J. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, 2 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 13 ust. 7 powołanej ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, uchylił zaskarżoną decyzję w części określającej termin początkowy wnoszenia opłat i odszkodowania, ustalił nowy termin wnoszenia tych opłat i odszkodowania na dzień 1 lipca 2004 r., a w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu stwierdził, że skoro powołany art. 37 a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, wszedł w życie z dniem 1 lipca 2004 r., dlatego też obowiązek wnoszenia przez skarżącego opłat oraz odszkodowania za używanie lokalu nr [...] przy ul. [...] w L., bez tytułu prawnego powstał od dnia 1 lipca 2004 r. W tej sytuacji zaskarżoną decyzję organu I instancji w zakresie dotyczącym ustalenia terminu wnoszenia przez skarżącego opłat oraz odszkodowania za bezzasadne używanie lokalu, należało zmienić na dzień 1 lipca 2004 r. Zdaniem bowiem organu odwoławczego ustalenie tego terminu w zaskarżonej decyzji organu I instancji, na dzień otrzymania tej decyzji przez skarżącego (tj. na dzień [...] czerwca 2006 r.), rażąco narusza prawo.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie C. J. powołując zarzuty jakie zgłosił w odwołaniu od decyzji organu I instancji wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymane nią w mocy decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, Sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Rozpatrując skargę C. J. pod tym kątem Sąd uznał, ze jego skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn, niż w skardze powołanych.
Bezspornym jest w sprawie, że organ odwoławczy wydał decyzję na niekorzyść skarżącego, strony odwołującej się.
Zgodnie z art. 139 kpa, organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny (zakaz reformationis in peius).
Ustanowienie zasady reformationis in peius ma określone następstwa prawne, a mianowicie oznacza niedopuszczalność zastosowania wykładni rozszerzającej do przyjętych wyjątków.
Wyjątki od zasady "reformationis in peius" opierają się na dwóch rozłącznych kryteriach:
- 1. kryterium rażącego naruszenia prawa, przy czym temu pojęciu w rozumieniu art. 139 kpa, należy nadać szerszy zakres, obejmując nim kwalifikowane przypadki naruszenia prawa wymienione wyczerpująco w art. 145 § 1 i 156 § 1 kpa.
- 2. kryterium rażącego naruszenia interesu społecznego.
W ocenie Sądu organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję naruszył zasadę zakazu reformationis in peius.
Organ odwoławczy nie może bowiem wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, nakładając na nią nowy obowiązek, który nie był objęty postępowaniem w pierwszej instancji.
Decyzja Dyrektora Oddziału Rejonowego [...] WAM w W. zobowiązała C.J. m.in. do zapłaty odszkodowania w wysokości 200 % wartości należnych opłat za używanie – bez tytułu prawnego, lokalu nr [...] przy ul. [...] w L. za każdy rozpoczęty miesiąc zajmowania tego lokalu, począwszy od dnia [...] czerwca 2006 r. Odwołanie od tej decyzji złożone przez skarżącego zobowiązało organ odwoławczy do kontroli prawidłowości ustaleń i oceny zasadności zastosowania w sprawie wskazanych przepisów prawa materialnego przez organ I instancji. Tymczasem Prezes WAM rozpatrując sprawę orzekł w przedmiocie, który nie był objęty postępowaniem ani decyzją organu I instancji, a mianowicie ustalenie zobowiązań skarżącego z tytułu zajmowania lokalu, bez tytułu prawnego, za okres od 1 lipca 2004 r. do dnia otrzymania decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego [...]
Prezes WAM wydając decyzję zobowiązującą skarżącego do zapłaty odszkodowania za okres od 1 lipca 2004 r., poza ramami postępowania administracyjnego organu I instancji, tym samym wszczął z urzędu nowe postępowanie w przedmiocie nie objętym zaskarżoną decyzją i wydał nową decyzję, o charakterze pierwszoinstancyjnym, pozbawiając stronę zainteresowaną możliwości złożenia środka odwoławczego od tej decyzji. W związku z tym organ odwoławczy rażąco naruszył art. 15 kpa wyrażający fundamentalną zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Naruszenie zasady reformationis in peius stanowi rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 kpa i dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c, oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.