Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r., którą to decyzją odmówił J. C. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W motywach uzasadnienia organ podał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- 3. nie może – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym,
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania, przy czym wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Prezes ZUS w swojej decyzji wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie stwierdził istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy, tj. brak przesłanki niezbędnych środków utrzymania.
Stwierdził, że z dokumentacji rentowej wynika, iż miesięczny dochód trzyosobowej rodziny J. C. wynosi 3292,30 zł brutto, a na osobę przypada 1097,43 zł i kwota ta jest wyższa od najniższej emerytury (844,45 zł).
Organ ustalił, że na 44 lata życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentowano 12 lat, 8 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych.
W 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku o przyznanie świadczenia w trybie zwykłym zamiast 5 lat udokumentowano 2 lata, 6 miesięcy i 28 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W okresach od dnia [...] grudnia 1992 r. do dnia [...] grudnia 1993 r., od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] kwietnia 2006 r. i od dnia [...] marca 2008 r. do dnia [...] lipca 2012 r. J. C. nie wykonywał pracy ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W okresach tych nie była orzeczona wobec wnioskującego całkowita niezdolność do pracy. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2014 r. całkowita niezdolność do pracy, uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia, została ustalona od dnia [...] listopada 2013 r. do dnia [...] maja 2015 r.
W konkluzji organ uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków na zasadach ogólnych.
Obecna niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że spełnia przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Decyzji zarzucił naruszenie:
- – art. 83 ust. 1 w zw. z art. 57 w zw. z art. 58 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uzależnieniu przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku od spełnienia przesłanki odpowiednio długich okresów składkowych i nieskładkowych podczas, gdy z istoty regulacji art. 83 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, iż przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku znajduje zastosowanie do osób, które w wyniku zaistnienia szczególnych okoliczności nie spełniają tej przesłanki,
- – art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 K.p.a. polegające na wybiórczym i niewłaściwym zgromadzeniu oraz ocenie materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności informowania strony o skompletowaniu niezbędnych dokumentów.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie kosztów.
W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że w dniu [...] listopada 2013 r. uległ wypadkowi w pracy, w wyniku którego doznał wstrząśnienia oraz urazu mózgu, złamania czaszki oraz kręgosłupa szyjnego. Podkreślił, że jest na utrzymaniu rodziców.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podkreślił argumenty, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Okolicznością szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach – na potrzeby stosowania powołanego powyżej przepisu – należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00, LEX nr 537884).
Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która w dacie orzekania wynosi 844,45 zł miesięcznie (brutto).
Taka ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie, na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ustawy, jest najbardziej obiektywna i znajduje odzwierciedlenie w ukształtowanym już w tym względzie orzecznictwie sądowym, na które organ zasadnie powołał się w zaskarżonej decyzji.
Przepis art. 83 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie tylko niewystarczających środków utrzymania – por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/01, publik. LEX nr 83733.
Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, organ stwierdził de facto brak zaistnienia dwóch przesłanek wymienionych w art. 83 omawianej ustawy. Po pierwsze brak szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających brak pozostawania w ubezpieczeniu. Po drugie niespełnienie przesłanki "niezbędnych środków utrzymania" z uwagi na fakt, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 1097,43 zł brutto.
Zgodzić zatem należało się z oceną organu, iż skarżący nie wykazał w powyższych okresach, tj. przed wypadkiem, który miał miejsce w 2005 r. i po 2009 r. zaistnienia okoliczności szczególnych, o których mowa w art. 83 ustawy.
Również należy zgodzić się z organem, że w stosunku do 44 lat życia, okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat, 8 miesięcy i 22 dni, jest stosunkowo krótki. Natomiast w ciągu ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia w trybie zwykłym łączny okres składkowy i nieskładkowy zamiast wymaganych 5 lat wynosi 2 lata, 6 miesięcy i 28 dni.
Przerwy w ubezpieczeniu w okresach od dnia [...] grudnia 1992 r. do dnia [...] grudnia 1993 r., od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] kwietnia 2006 r. i od dnia [...] marca 2008 r. do dnia [...] lipca 2012 r. nie zostały przez skarżącego w żaden sposób usprawiedliwione.
Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. ustalił u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji dopiero od dnia [...] listopada 2013 r. do dnia [...] maja 2015 r.
Sama sytuacja materialna natomiast nie ma charakteru okoliczności szczególnej – nie może być traktowana jako wystarczająca przesłanka do przyznania świadczenia. Nawet najbardziej, w pojęciu wnioskodawcy, szczególna i wyjątkowa jego sytuacja osobista nie jest tożsama z wykazaniem zaistnienia w sprawie okoliczności szczególnych. Łączny dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 1097,43 zł brutto. Jest to kwota przekraczająca wysokość najniższego gwarantowanego świadczenia z FUS, wynoszącego obecnie 844,45 zł brutto i nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżący jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Niezależnie od tego, jakie są osobiste dochody skarżącego, jednocześnie nie ma też wątpliwości, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie i na utrzymaniu matki.
Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc nie można zaskarżonej decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia.
Organ w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy, stosownie do wymogów określonych w art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z treścią art. 107 § 3 K.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.