Uzasadnienie
W dniu [...] czerwca 2003 r. M. S. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o przyznanie dla jej dziecka K. S. renty rodzinnej po zmarłym ojcu P. S. w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu wniosku podała, iż zmarły w dniu [...] kwietnia 2005 r. ojciec dziecka, w okresie od września 1999 r. do czerwca 2002 r. kontynuował naukę w zasadniczej szkole zawodowej, a następnie rozpoczął naukę w [...] w M. Po dwóch semestrach przerwał naukę, aby pomagać rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Od [...] lutego 2004 r. został przez nich zgłoszony do ubezpieczenia społecznego jako domownik.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu podano, iż M. S. jest ubezpieczona jako domownik w gospodarstwie rolnym teściów, a więc ma zabezpieczone stałe utrzymanie. Ponadto otrzymuje ona świadczenia rodzinne z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] września 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję, wskazując w uzasadnieniu, iż argumentacja o trudnej sytuacji materialnej teściów nie uzasadnia zmiany decyzji.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. S. zarzuca obu decyzjom, iż nie zostały one należycie uzasadnione. Wskazała, iż mąż miał 21 lat i zmarł tragicznie w wypadku komunikacyjnym. Do wymaganego okresu ubezpieczenia zabrakło mu tylko 2 z wymaganych 8 okresów ubezpieczenia i są to okoliczności do przyznania renty w drodze wyjątku. Ponadto skarżąca podała, iż od [...] września 2005 r. pracuje w ramach pracy interwencyjnej w Urzędzie Gminy J. i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł oraz zasiłek rodzinny i zasiłek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości [...] zł. Umowa jest zawarta jedynie na pół roku, zaś uzyskiwane dochody są niewystarczające do zabezpieczenia podstawowych potrzeb jej i syna.
W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, podnosząc, iż skarżąca posiada osoby zobowiązane względem niej i jej syna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne. Stosownie zaś do art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), właściwym do rozpoznania sprawy jest sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, a zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
W myśl art. 1 § 1 i 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcia zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami proceduralnymi.
Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną decyzji odmawiającej przyznania świadczenia stanowi przepis art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi, lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia.
Z przepisu tego wynika, że ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku może rolnik lub domownik, lub członek rodziny zmarłego domownika, który nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia i który nie spełnia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych do otrzymania emerytury lub renty ustawowej.
O przyznaniu bądź odmowie przyznania tego świadczenia, zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, będąc związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy. Jest on zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W rozpatrywanej sprawie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dopuścił się naruszenia tych reguł procesowych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu wydanych decyzji.
Przede wszystkim organ nie wyjaśnił okoliczności mających podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia o prawie do świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie, czy brak wymaganego do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym stażu ubezpieczeniowego zmarłego (2 okresów) był wynikiem szczególnych okoliczności, a zatem takich, które były niezależne od jego woli i na które nie miał on wpływu. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że przepis art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku jedynie od stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody, dla których ubezpieczony nie nabył uprawnień do przyznania świadczenia na ogólnych zasadach.
Renta rodzinna jest bowiem pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym, w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 55 ust. 1 ustawy odnosi się do osoby zmarłej.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien też mieć na uwadze, iż osobą zainteresowaną w uzyskaniu świadczenia na podstawie powołanego przepisu jest dziecko, a zatem przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania i niemożności ich uzyskania odnosi się do osoby dziecka, a nie jego matki.
Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku.