Uzasadnienie
Pismem z dnia 23 maja 2006 r. H. N., powołując się na pełnomocnictwo udzielone jej przez syna J. O., wniosła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o przyznanie skarżącemu renty w drodze wyjątku. Wskazała, że jej syn ma [...] lat, 3 lata wcześniej został ciężko pobity, wskutek czego jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Podkreśliła także trudną sytuację materialną syna.
Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. Prezes ZUS odmówił J. O. przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Przepis ten pozwala przyznać świadczenie w drodze wyjątku takiej osobie, która m.in. jest lub była osobą ubezpieczoną.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik skarżącego wskazała, że syn został pobity w czasie, gdy przebywał na zasiłku dla bezrobotnych. Strona ponownie wskazała na swoją sytuację materialną oraz bardzo kosztowny proces leczenia i rehabilitacji.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję i wskazał na definicję zawartą w art. 4 pkt 13 ustawy ubezpieczeniowej. Fakt, że skarżący nigdy nie był osobą ubezpieczoną uniemożliwia przyznanie mu wnioskowanego świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję skarżący podkreślił, że organ nie wyjaśnił, jakich warunków przyznania renty nie spełnia. Decyzje te w ogóle nie zawierają uzasadnienia faktycznego. Od stycznia do lipca 2004 r. właściwy urząd pracy opłacał za skarżącego składki na ubezpieczenie emerytalne. Ponadto od maja 2002 r. do maja 2003 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową i w tym czasie także podlegał ubezpieczeniu społecznemu. Podniósł swoją trudną sytuację zdrowotną, materialną, fakt, iż nie może żyć bez pomocy osób trzecich.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odwołując się do wydanych w sprawie decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga analizowana według powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, choć głównie z powodów odmiennych, niż wskazane w jej treści.
Stosownie do art. 30 § 1 Kpa, zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Skarżący, J. O., jest osobą pełnoletnią – urodził się [...] r., toteż w chwili składania w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku miał pełną zdolność do czynności prawnych, z akt nie wynika ponadto, aby był ubezwłasnowolniony całkowicie ani nawet częściowo. Jego matka, H. N., składając w imieniu skarżącego wniosek o świadczenie, a także reprezentując swojego syna w postępowaniu administracyjnym, w tym składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, powinna więc dysponować właściwie sporządzonym pełnomocnictwem strony do reprezentowania jej w tym postępowaniu. Takie pełnomocnictwo nie zostało jednak udzielone (pismo organu z k. 19 akt sądowych). W tej sytuacji należy ocenić, że zarówno decyzja z dnia [...] sierpnia 2006 r., jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lipca 2006 r. wydane zostały bez skutecznie złożonego wniosku strony.
Nie można też ocenić, że sprawa z wniosku o przyznanie świadczenia w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest sprawą "mniejszej wagi" w rozumieniu art. 33 § 4 Kpa, w których to sprawach można nie żądać pełnomocnictwa, o ile zachodzą pozostałe warunki określone w tym przepisie. Nie zaszły też przesłanki zastosowania art. 79 Kodeksu cywilnego. Skarżący, pomimo swojej choroby, może bowiem pisać, skoro w postępowaniu sądowym udzielił swojej matce wymaganego pisemnego pełnomocnictwa. Ponadto - nawet, gdyby zaszły przesłanki z art. 79 Kodeksu cywilnego – organ nie uzyskał oświadczenia woli skarżącego w formach określonych w tym przepisie. Wszystko to prowadzi do wniosku, że wydane w sprawie decyzje rażąco naruszają prawo w rozumieniu w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa (vide wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2002 r., sygn. II SA 966/01, LEX 157881), a w konsekwencji są nieważne.
W dalszym postępowaniu konieczne będzie rozpatrzenie skutecznie wniesionego wniosku skarżącego – bądź po uzyskaniu nowego, odrębnego wniosku podpisanego przez stronę, bądź też po uzyskaniu właściwie udzielonego matce skarżącego pisemnego pełnomocnictwa.
Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że odmowa skarżącemu wnioskowanego świadczenia z powołaniem się na fakt, iż nigdy nie był on osobą ubezpieczaną w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy ubezpieczeniowej, jest niezasadna. Stosownie bowiem do tego przepisu ubezpieczonym jest osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Z kolei, jak stanowi art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), ubezpieczonym jest osoba fizyczna podlegająca choćby jednemu ubezpieczeniu wskazanemu w art. 1 (ubezpieczenie emerytalne lub jedno z ubezpieczeń rentowych). Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają natomiast osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami pobierającymi zasiłek dla bezrobotnych lub żołnierzami niezawodowymi pełniącymi czynną służbę (art. 6 ust. 1 pkt 9 i 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
Jak wynika z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz ze skargi, skarżący pobierał w przeszłości zasiłek dla bezrobotnych oraz pełnił zasadniczą służbę wojskową. Niewątpliwie więc odpowiada on ustawowej definicji osoby ubezpieczonej. Odmówienie mu wnioskowanego świadczenia ze wskazaniem, iż nigdy nie miał on tego statusu, wyniknęło z niewłaściwej interpretacji przez organ przepisów prawa materialnego. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 ww. ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.