Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2004 r. sygn. akt II SA 1767/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2002 r. o odmowie przyznania K. K. świadczenia w drodze wyjątku.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że uchylone decyzje podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7, 9, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Sądu twierdzenie organu, że nieopłacanie przez skarżącą składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 1995 r. do grudnia 1998 - nie może być uznane za szczególną okoliczność uniemożliwiającą nabycie prawa do świadczenia ustawowego, pozostaje w sprzeczności z argumentacją skarżącej, że posiada zaświadczenie o uregulowaniu zaległych składek. Nadto, w ocenie Sądu, Prezes ZUS nie wyjaśnił, czy stan zdrowia skarżącej przed orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy nie mógł mieć wpływu na sytuację finansową skarżącej w okresie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i brak środków na opłacanie składek.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Prezes ZUS ponownie odmówił przyznania K. K. świadczenia w drodze wyjątku i decyzję tę utrzymał w mocy, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. [...].
Z uzasadnienia decyzji wynika, że skarżąca nie spełnia określonej w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których nie uzyskała prawa do świadczeń w zwykłym trybie.
Prezes ZUS ustalił, że w dalszym ciągu skarżąca nie uregulowała zaległych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 1995 r. do grudnia 1998 r. w kwocie 1.702,08 zł wraz z odsetkami.
Powyższa okoliczność nie może być, zdaniem organu, uznana za szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, ponieważ świadome nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej wiąże się z negatywnymi konsekwencjami w zakresie przyszłych świadczeń z ubezpieczenia społecznego.
Powyższą decyzję K. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zarzuciła niezastosowanie się przez Prezesa ZUS do wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2004 r. sygn. II SA 1767/03.
Podniosła, że nie zalega z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz poinformowała, że przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Okręgowego w S. zawisła sprawa o sygn. [...] z jej odwołania od decyzji ZUS - Oddział w S. w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy - decyzja z dnia [...] maja 2002 r. [...].
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.
W dniu 5 maja 2005 r. pełnomocnik Prezesa ZUS złożył wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie, informując, że kwestia prawa skarżącej do renty w trybie ustawowym do chwili obecnej nie została rozstrzygnięta, a zatem nie można rozpatrywać ewentualnych uprawnień skarżącej do świadczenia w drodze wyjątku.
Wniosek nie został przez Sąd uwzględniony. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] czerwca 2004 r. zostały podjęte przedwcześnie z naruszeniem prawa materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) i procesowego, przejawiającym się w rozpoznaniu sprawy o świadczenie w drodze wyjątku, w czasie, gdy skarżąca dochodzi sądownie swoich praw do świadczenia z ubezpieczenia społecznego w trybie ustawowym.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Stosownie do powołanego przepisu, rozpatrywanie sprawy o świadczenie w drodze wyjątku dopuszczalne jest po ostatecznym rozstrzygnięciu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w przypadku wniesienia odwołania - po prawomocnym wyroku Sądu, stwierdzającym po stronie wnioskodawcy brak uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w trybie ustawowym.
W dacie podejmowania kwestionowanych decyzji pozostawało nierozpoznane odwołanie skarżącej od decyzji ZUS z dnia [...] maja 2002 r. o odmowie przyznania jej renty z tytułu niezdolności do pracy. Nie była to okoliczność nieznana Prezesowi ZUS, ponieważ wynika ze złożonych do sprawy akt administracyjnych.
W takiej sytuacji organ powinien wstrzymać się z rozpoznaniem sprawy o świadczenie w drodze wyjątku do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez sąd powszechny o prawie skarżącej do renty z tytułu niezdolności do pracy. Postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie należało zatem zawiesić na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.