Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez Z. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podania nazwisk i innych danych personalnych wskazanych we wniosku osób. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora Oddziału IPN w W., zostały wydane na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucte Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 98, poz. 1072 ze zm.).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując na argumenty powołane w wydanych w sprawie decyzjach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 31 grudnia 2009 r. zawiesił postępowanie w sprawie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), uznając, że rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wskazał, że postanowieniem z dnia 9 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1788/08 przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne następującej treści: czy przepis art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t. j.: Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 z późn. zm.) jest zgodny z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 51 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w takim zakresie, w jakim odmawia on zainteresowanym udostępnienia dotyczących ich dokumentów.
Natomiast postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2009 r. sygn. akt I OSK 336/09 Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytania prawne: 1) czy art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t. j.: Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 z późn. zm.) jest zgodny z art. 2, art. 47, art. 51 ust. 3 i 4 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) czy art. 31 ust. 2 zdanie drugie ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 2, art. 78 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 3) czy art. 32 ust. 2 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 2, art. 78 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 4) czy art. 32 ust. 4 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 45 ust.1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 5) czy art. 32 ust. 5 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji 6) czy art. 32 ust. 6 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 7) czy art. 32 ust. 8 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 32 ust.1, art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
W uzasadnieniu postanowienia o zawieszeniu postępowania Sąd podkreślił, że wprawdzie podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 33 ust. 2 oraz art. 35 ust. 1 i 2 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, jednak przepisy te odwołują się do treści art. 31 ust. 1 tej ustawy.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt P 37/09 (Dz. U. Nr 201, poz. 1335) orzekł, że:
- 1. Art 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424, Nr 64, poz. 432, Nr 83, poz. 561, Nr 85, poz. 571 i Nr 140, poz. 983, z 2009 r. Nr 178, poz. 1375 oraz z 2010 r. Nr 79, poz. 522 i Nr 94, poz. 602), w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r, tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 79, poz. 522), jest niezgodny z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
- 2. Art. 31 ust. 2 zdanie drugie oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, są niezgodne z art. 2 oraz art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
- 3. Art. 32 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
- 4. Art. 32 ust. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
- 5. Art. 32 ust. 8 ustawy z 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010 r. podjął zawieszone postępowanie i mając na względzie wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej oraz decyzja Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w W. wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.
Odmawiając uwzględnienia wniosku Z. W. w sprawie podania danych personalnych osób, których dane znajdują się w udostępnionych dokumentach o sygn. akt [...], organ wskazał, że wnioskodawca nie spełnia warunku określonego w przepisie art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w brzemieniu obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r., bowiem zachowały się w stosunku do niego dokumenty, o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 lit. a powołanej ustawy.
Natomiast dokumenty, o których mowa w art. 31 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy, stanowiące podstawę odmowy uwzględnienia wniosku o ujawnienie nazwisk oraz dalszych danych identyfikujących tożsamość funkcjonariuszy, pracowników, żołnierzy oraz współpracowników organów bezpieczeństwa państwa, to dokumenty:
- 1) wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji;
- 1) z których treści wynika, że wnioskodawca:
- a) był traktowany przez organy bezpieczeństwa jako tajny informator lub pomocnik przy operacyjnym zdobywaniu informacji;
- b) zobowiązał się do dostarczania informacji organowi bezpieczeństwa państwa lub świadczenia takiemu organowi jakiejkolwiek pomocy w działaniach operacyjnych;
- c) realizował zadania zlecone przez organ bezpieczeństwa państwa, a w szczególności dostarczał organowi informacji.
Trybunał Konstytucyjny stwierdzając niezgodność powołanego przepisu z art. 2 art. 32 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 października 2010 r podkreślił, że przepis ten narusza konstytucyjne prawo dostępu każdej osoby do dotyczących jej urzędowych dokumentów i zbiorów danych, o których mowa w art. 51 ust. 3 Konstytucji. Ograniczenie to jest nadmierne i nieproporcjonalne, ponieważ istota wolności i praw, o których mowa w art. 51 ust. 4 i art. 47 Konstytucji zostaje naruszona.
Trybunał wskazał, że ograniczenie dostępu do dokumentów powoduje nieuprawnione wkroczenie w autonomię informacyjną jednostki, ograniczenie środków, na podstawie których mogłaby realizować konstytucyjnie zagwarantowane prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą. A to z kolei jest równoznaczne z naruszeniem art. 51 ust. 4 Konstytucji i korespondującego z nim art. 47 Konstytucji, wyrażającego ochronę prawa do prywatności.
Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należało, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji są dotknięte wadą dającą podstawę do wznowienia postępowania, określoną w art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W sprawie nie budzi wątpliwości, że zaszła przesłanka określona powołanym przepisem.
Z tego też względu Sąd, rozpoznający niniejszą sprawę, obowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji publicznej przeprowadzą postępowanie i wydadzą rozstrzygnięcia z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt P 37/09.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145a § 1 k.p.a. oraz art. 119 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.