Uzasadnienie
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku H. M. występującego w imieniu małoletnich dzieci o przyznanie renty rolniczej rodzinnej po zmarłej żonie - W. M., odmówił przyznania tego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji podał, że zmarła W. M. w ostatnim dziesięcioleciu jedynie przez 5, zamiast 20 kwartałów podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Wskazał, że w latach 1984-2004 nie udokumentowano żadnego okresu ubezpieczenia, pomimo, że zmarła miała możliwość być objęta ubezpieczeniem społecznym rolników jako domownik w gospodarstwie rolnym, które przekazane jej zostało umową darowizny w dniu [...] kwietnia 2004 r. Wskazał też, iż aktualnie rodzina ma stałe źródła dochodu, rentę przyznaną wnioskodawcy z tytułu niezdolności do pracy oraz dochody z gospodarstwa rolnego.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję, wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych nowych okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę stanowiska w sprawie. Stwierdził też, że jako samotny ojciec wychowujący dzieci wnioskodawca jest uprawniony do świadczeń rodzinnych na trójkę dzieci.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. M., podnosząc, że nie zgadza się z decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wniósł o przyznanie renty w drodze wyjątku.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wskazując, że wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa do renty rodzinnej dla trójki dzieci oraz że rodzina mieszka w domu murowanym i dysponuje podstawowym sprzętem rolniczym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności zaskarżonej decyzji z prawem obowiązującym w dacie jej wydania.
Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga analizowana w tym aspekcie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 55 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) stanowi, że Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rodzinną z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Z przepisu art. 55 powołanej ustawy wynikają zatem następujące przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa KRUS: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia.
W sprawie bezsporne jest, że zmarła w wieku 51 lat W. M., matka czwórki dzieci, w dacie zgonu [...] maja 2005 r. podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. W ciągu ostatnich 10 lat przed zgonem podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres 5 kwartałów zamiast wymaganych 20 kwartałów. Istota sporu sprowadza się zatem do kwestii, czy zmarła nie wypracowała prawa do "normalnego" ustawowego świadczenia ubezpieczeniowego na skutek szczególnych okoliczności. Ta przesłanka nie została w zaskarżonej decyzji należycie rozważona. W tym zakresie organ ograniczył się do stwierdzenia, że zmarła przed datą, w której przekazano jej gospodarstwo rolne, tj. [...] kwietnia 2004 r. miała możliwość jako domownik w gospodarstwie rolnym zostać objęta ubezpieczeniem społecznym rolników. Pominął jednak wyjaśnienie i ustalenie, czy w sytuacji posiadania na utrzymaniu czwórki dzieci oraz otrzymywania przez męża z tytułu renty inwalidzkiej kwoty [...] zł takie możliwości rzeczywiście istniały.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podnosił, że od 3 lat otrzymuje rentę, jest pod stałą opieką lekarzy, że ponosi koszty z tytułu zakupu leków oraz że na utrzymaniu ma czworo uczących się dzieci i kwota ta nie wystarcza na życie i podstawowe opłaty. Do przedstawionych zarzutów organ nie odniósł się, nie ustosunkował się, stwierdzając jedynie w decyzji podjętej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, że przedstawione argumenty nie wnoszą nic nowego do sprawy i nie dają podstaw do zmiany decyzji.
Organ nie odniósł się też do faktu, czy kwota [...] zł, którą wnioskodawca otrzymuje z tytułu niezdolności do pracy zaspakaja niezbędne potrzeby małoletnich. Nie dokonał ustaleń, czy gospodarstwo rolne o pow. [...] ha przynosi jakiekolwiek dochody. Nie określił też, których dzieci przedmiotowa, zaskarżona decyzja dotyczy, ograniczając się w sentencji decyzji do sformułowania "dla trójki dzieci". Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż w dacie zgonu W. M. dwie z córek zmarłej były pełnoletnie, tj. A. M. ur. [...] października 1986 r. i M. M. lat 25. Pozostałe dwie - D. M. i H. M., urodzone obie [...] października 1990 r. - piętnastoletnie, były małoletnimi uprawnionymi z uwagi na wiek do świadczenia w drodze wyjątku. Organ nie wyjaśnił, dlaczego zaskarżona decyzja dotyczy trójki dzieci.
Na marginesie zaznaczyć należy, iż w aktach sprawy znajduje się nierozpoznany wniosek A. M. z dnia [...] lipca 2005 r. (k-44b) o przyznanie jej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce W. M. Decyzja administracyjna powinna jednoznacznie wskazywać i określać kogo dotyczy. Zawarte w sentencji decyzji sformułowanie "dla trójki dzieci" w sytuacji, gdy omawiane prawo przysługuje jedynie dwójcie dzieci, nie odpowiada normie prawnej zawartej w art. 107 § 1 kpa.
Dodać też należy, iż to, że decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter uznaniowy, nie zwalnia organu od obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, wszechstronnego jego zbadania i dokonania prawidłowej oceny prawnej w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nie zwalnia również organu odwoławczego od ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy z odniesieniem do zarzutów podnoszonych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Powinna odzwierciedlać też proces subsumcji prawa. Podkreślić należy, iż kontroli sądowej podlega nie tylko sentencja decyzji, ale i jej uzasadnienie, którego zaskarżona decyzja w istocie nie zawiera.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien więc określić kogo przedmiotowa decyzja dotyczy (które z dzieci), czy niemożność uzyskania świadczenia w trybie zwykłym po zmarłej była spowodowana szczególnymi okolicznościami oraz czy uzyskiwane przez ojca dzieci dochody zaspakajają ich niezbędne potrzeby życiowe.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.