Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2009 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku Z.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] września 2009 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawczyni nie należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania renty rodzinnej. Za członków rodziny, pozostałych po zmarłym ubezpieczonym, uważa się bowiem członków rodziny wymienionych w art. 67 ustawy o emeryturach i rentach, tj. dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione, przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletniości, wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, małżonek (wdowa, wdowiec). Powyższy katalog jest zamknięty i nie jest możliwe, aby zaliczyć do niego inne osoby w nim niewymienione. Organ wskazał, iż pomiędzy Z.S. a zmarłym W.S. został orzeczony rozwód.
Wobec tego, wnioskodawczyni nie jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, o którym mowa w art. 83 powołanej ustawy. Ponadto, renta rodzinna w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, albowiem odwołująca się nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz nie osiągnęła wieku emerytalnego. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2009 r. Z.S. nie została uznana za niezdolną do pracy. Nie spełnia zatem wymaganego warunku uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrócił także uwagę na sytuację bytową wnioskodawczyni. Wskazał, iż otrzymuje ona zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł brutto miesięcznie, a więc nie jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Podkreślił, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/01, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. W ocenie organu, środki, którymi dysponuje wyżej wymieniona nie zaspakajają wszystkich jej potrzeb życiowych, jednak pozwalają na pokrycie niezbędnych, podstawowych wydatków.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której Z.S. zakwestionowała zaskarżoną decyzję wnosząc o przyznanie jej renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Wnosząca skargę wskazała na swoją trudną sytuację materialną, bowiem po utracie prawa do zasiłku została pozbawiona środków do życia i leczenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy, co wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy. Nie jest też wdową po zmarłym, ponieważ jej małżeństwo ustało przez rozwód, zaś zainteresowana nie miała zasądzonych od zmarłego alimentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.
Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Jak wynika z akt sprawy, Z.S. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Nie jest ona bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek, który jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Należy stwierdzić, że skarżąca urodzona w dniu [...] maja 1952 r. r. nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat. Z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2009 r. nie wynika zaś, aby skarżąca była niezdolna do pracy.
Podkreślić należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest związany powyższym orzeczeniem. Sąd nie ma uprawnień do badania orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie.
Fundamentalną bowiem zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02).
Rola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżąca może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy.
Brak spełnienia przez Z.S. jednej z trzech wymienionych przesłanek, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza możliwość przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez konieczności ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek z tego przepisu (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 711/07), w szczególności podnoszonej przez skarżącą trudnej sytuacji materialnej.
Niezależnie od tego należy zauważyć, że skarżąca nie jest ponadto członkiem rodziny, w rozumieniu art. 67 ustawy o emeryturach i rentach, pozostałym po ubezpieczonym, zaś w chwili orzekania przez organ nie spełniała przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania z uwagi na otrzymywany zasiłek dla bezrobotnych.
Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.