Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] odmówił C. N. udostępnienia do wglądu, w formie zanonimizowanych kopii, części dokumentów, o których udostępnienie wystąpił wnioskiem z dnia 12 lutego 2006 r.
Jako podstawę prawną wydanej decyzji organ wymienił art. 31 ust.1 pkt 2 lit. a i b w zw. z art. 30 ust. 1 oraz art. 43 ust.2 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że przeprowadzona analiza materiałów archiwalnych wskazuje, że w sprawie zaistniały okoliczności, które, zgodnie z treścią art. 31 ust. 1 pkt 2 lit. a przywołanej wyżej ustawy, stanowią podstawę do odmowy udostępnienia części dokumentów.
Nadto, organ ustalił, że treść jednego z dokumentów archiwalnych potwierdza również istnienie przesłanki określonej w art. 31 ust.1 pkt lit. b tej ustawy.
Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, a organ ten, postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. nr [...] zawiesił postępowanie odwoławcze.
W odwołaniu (pismo z dnia 24 lipca 2009 r.) skarżący złożył kolejny wniosek o wydanie dokumentu – tym razem dokumentu nie objętego decyzją odmowną z dnia 1 lipca 2009 r.
Po rozpoznaniu tego wniosku, Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie wydania kopii dokumentu znajdującego się na karcie 116 w aktach o sygn. [...] Uzasadniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie, organ I instancji wyjaśnił, że z uwagi na fakt, że w stosunku do skarżącego odnaleziono dokumenty wymienione przez ustawodawcę w art. 31 ust. 1 ww. ustawy oraz wydano w tym zakresie decyzję odmowną, nie posiada on prawa do uzyskania kopii dotyczących go dokumentów i to niezależnie od tego, czy żądane w kolejnym wniosku dokumenty były objęte wcześniejszą odmową ich udostępnienia. Organ podkreślił przy tym, że takie stanowisko wynika jednoznacznie z treści art. 31 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej, w myśl którego to przepisu wydanie decyzji o odmowie wglądu w dokumenty jest równoznaczne z odmową realizacji praw określonych w art. 33 ust. 2 tejże ustawy. Dyrektor Oddziału IPN w [...] zaznaczył, że to właśnie w oparciu o ten ostatni przepis skarżący wystąpił z żądaniem wydania mu kolejnego dokumentu.
Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] stwierdzając, że zarówno dokonane przez organ I instancji ustalenia faktyczne, jak i zastosowanie przepisu art. 31 ust. 1 pkt 2 lit. a i b ustawy było prawidłowe.
Decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] lutego 2010 r. stała się przedmiotem skargi C. N. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że nigdy nie podjął współpracy ze służbami bezpieczeństwa, a żądany we wniosku z dnia 24 lipca 2009 r. dokument, wbrew stanowisku orzekających w sprawie organów, nie jest dokumentem, o którym mowa w art. 31 ust. 1 ustawy, ponieważ nie został przez niego, ani przy jego udziale, wytworzony. Organ wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2009 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt I OSK 336/09 postanowił, na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, czy m.in. art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. z 2007r., Dz. U. Nr 63, poz. 424 ze zm.) jest zgodny z art. 2, art. 47, art. 51 ust. 3 i 4 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 600/10, zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt P 37/09 (Dz. U. Nr 201, poz. 1335) orzekł, że:
- 1. Art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424, Nr 64, poz. 432, Nr 83, poz. 561, Nr 85, poz. 571 i Nr 140, poz. 983, z 2009 r. Nr 178, poz. 1375 oraz z 2010 r. Nr 79, poz. 522 i Nr 94, poz. 602), w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 79, poz. 522), jest niezgodny z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
- 2. Art. 31 ust. 2 zdanie drugie oraz art. 32 ust. 2 ustawy z 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, są niezgodne z art. 2 oraz art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
- 3. Art. 32 ust. 4 i 5 ustawy z 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
- 4. Art. 32 ust. 6 ustawy z 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
- 5. Art. 32 ust. 8 ustawy z 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 grudnia 2010 r., sygn. akt jw., podjął zawieszone postępowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga podlega uwzględnieniu.
Wprawdzie zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] zostały wydane w przedmiocie umorzenia postępowania, niemniej jednak z uzasadnień obydwu decyzji jednoznacznie wynika, że ich podstawę prawną stanowił przepis art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
To z kolei oznacza, że decyzje te zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zgodnie z art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424, Nr 64, poz. 432, Nr 83, poz. 561, Nr 85, poz. 571 i Nr 140, poz. 983, z 2009 r. Nr 178, poz. 1375 oraz z 2010 r. Nr 79, poz. 522 i Nr 94, poz. 602), w brzmieniu tej ustawy obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r., odmowa uwzględnienia wniosku, o którym mowa w art. 30 tej ustawy (wniosku o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy), w zakresie dotyczącym udostępnienia dokumentów, z których treści wynika, że wnioskodawca:
- a) był traktowany przez organy bezpieczeństwa jako tajny informator lub pomocnik przy operacyjnym zdobywaniu informacji,
- b) zobowiązał się do dostarczania informacji organowi bezpieczeństwa państwa lub świadczenia takiemu organowi jakiejkolwiek pomocy w działaniach operacyjnych,
- c) realizował zadania zlecone przez organ bezpieczeństwa państwa, a w szczególności dostarczał temu organowi informacji, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja ta jest równoznaczna z odmową realizacji praw określonych w art. 33 ust. 2.
Trybunał Konstytucyjny stwierdzając niezgodność powołanego przepisu z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 października 2010 r. podkreślił, że przepis ten narusza konstytucyjne prawo dostępu każdej osoby do dotyczących jej urzędowych dokumentów i zbiorów danych, o których mowa w art. 51 ust. 3 Konstytucji. Ograniczenie to jest nadmierne i nieproporcjonalne, ponieważ istota wolności i praw, o których mowa w art. 51 ust. 4 i art. 47 Konstytucji zostaje naruszona.
Trybunał wskazał, że ograniczenie dostępu do dokumentów powoduje nieuprawnione wkroczenie w autonomię informacyjną jednostki, ograniczenie środków, na podstawie których mogłaby realizować konstytucyjnie zagwarantowane prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą. A to z kolei jest równoznaczne z naruszeniem art. 51 ust. 4 Konstytucji i korespondującego z nim art. 47 Konstytucji, wyrażającego ochronę prawa do prywatności.
Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należało, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji są dotknięte wadą dającą podstawę do wznowienia postępowania, określoną w art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W sprawie nie budzi wątpliwości, że zaszła przesłanka określona powołanym przepisem.
Z tego też względu, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę obowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważa jednocześnie, że wobec wskazanej wyżej podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji (art. 145a § 1 k.p.a.) zaszła podstawa umożliwiająca rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego i stwierdzeniu, że decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, Sąd zastosował art. 119 pkt 1 P.p.s.a. Wskazania przy tym wymaga, że Sąd nie stwierdził wystąpienia w sprawie przesłanek stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu nie zachodzi również przeszkoda do rozpoznania niniejszej sprawy we wskazanym trybie na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Utrata, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt P 37/09, mocy obowiązującej przepisu art. 32 ust. 4 ustawy o IPN, w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r., nie powoduje bowiem, że sąd administracyjny nie może rozpoznać takiej sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 120 w związku z art. 119 pkt 1 P.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej przeprowadzą postępowanie i wydadzą rozstrzygnięcia z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt P 37/09.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. w związku z art. 145a § 1 k.p.a. oraz art. 119 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o przepis art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania, w pkt 3 sentencji wyroku, wydane zostało na podstawie art. 200 P.p.s.a.