Uzasadnienie
Skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z nadesłanego urzędowego formularza wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Podniósł, że źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony w wysokości [...] zł, jego emerytura w kwocie [...] zł oraz dwie umowy zlecenia – z jednej otrzymuje średnio [...] zł, a z drugiej średnio [...] zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Ponadto skarżący zaznaczył, że posiada wraz z żoną samochód osobowy marki [...] z 2002 r., a żona jest właścicielką domu o powierzchni [...] m², z kolei nie mają oszczędności. Dalej podał, że raty z tytułu kredytu hipotecznego za dom, nominowanego we frankach, wynoszą średnio [...] zł, natomiast raty z tytułu dwóch kredytów gotówkowych – jedna 1.100 zł, a druga 1.947 zł. Nadto do stałych kosztów utrzymania zaliczył opłaty za energię elektryczną – 243 zł, gaz – 300 zł oraz wywóz nieczystości – 200 zł.
Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – czego żąda skarżący – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić - w sposób bardzo rzetelny - okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Skoro zatem obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 cytowanej ustawy obciąża wnioskodawcę, powinien on złożyć pełne, jasne a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, prawidłowo referendarz sądowy dokonał oceny.
Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach, uznać należało, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
Jakkolwiek zadeklarowany przez skarżącego w formularzu dochód miesięczny w gospodarstwie domowym, wynoszący [...] zł jest znaczny.
Ujawniona przez skarżącego okoliczność, dotycząca spłat kredytów, nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, Lex 939382). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).
Z tego względu należy uznać, że skoro skarżący reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł (należny wpis sądowy od skargi).
Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zatem w analizowanej sytuacji w ramach planowania wydatków, skarżący powinien uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I FZ 464/04, I FZ 465/04 – niepublikowane oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2015 r., sygn. akt II FZ 211/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.