Uzasadnienie
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2008 r. o tym samym numerze, którą odmówił przyznania J. C. emerytury rolniczej w drodze wyjątku na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.).
Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
J. C. decyzją Oddziału Regionalnego KRUS w Z. z dnia [...] stycznia 1997 r. uzyskała prawo do rolniczej renty inwalidzkiej od dnia 8 listopada 1996 r. do dnia 31 stycznia 1998 r. Świadczenie to było następnie przyznawane jako okresowe do dnia 28 lutego 2006 r.
Dopiero decyzją z [...] marca 2008 r. organ rentowy odmówił przyznania renty na kolejny okres z powodu nieuznania skarżącej przez komisję lekarską za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym (orzeczenie z dnia [...] marca 2008 r.). Z treścią powyższego orzeczenia zgodzili się również biegli lekarze sądowi, a Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. wyrokiem z dnia [...] września 2006 r., w związku z opinią biegłych lekarzy sądowych, oddalił odwołanie skarżącej od decyzji z [...] marca 2006 r.
Następnie, decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., po rozpoznaniu wniosku J. C., Prezes KRUS odmówił przyznania prawa do emerytury rolniczej z uwagi na brak spełnienia przez skarżącą wszystkich przesłanek ustawowych.
W związku z powyższym, wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2008 r. J. C. zwróciła się do Prezydenta RP o przyznanie emerytury w drodze wyjątku. Wniosek ten został przekazany do rozpatrzenia zgodnie z właściwością Prezesowi KRUS, który po skompletowaniu dokumentacji, decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. odmówił przyznania żądanego świadczenia. Zdaniem organu rozpatrującego wniosek J. C. nie wykazała by pogorszył się jej stan zdrowia w stosunku do ustalonego orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia [...] marca 2006 r., nie przedstawiła również rachunków za wykupione lekarstwa i leczenie, a nadto, że nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające osiągnięcie wymaganego ustawą okresu ubezpieczenia.
Prezes KRUS stwierdził ponadto, że skarżąca zajmuje wraz z mężem piętro w domu murowanym - jako dożywocie, posiada także osoby zobowiązane do alimentacji.
W odwołaniu z 28 listopada 2008 r. J. C. wskazała na swoją ciężką sytuację zdrowotną i finansową. Wyjaśniła, że nie może otrzymać od lekarza skierowania do pracy, najprawdopodobniej z uwagi na jej ogólny stan zdrowia i schorzenia, na które cierpi.
Skarżąca dodała również, że przedstawiła komisji z KRUS wizytującej gospodarstwo, w którym mieszka, niewykupione z powodu braku pieniędzy recepty oraz wyjaśnienia, że czasami zostaje na miesięczne utrzymanie dla niej i jej męża około 200 - 300 zł. Natomiast nie może liczyć na stałą pomoc finansową syna i synowej, ponieważ ich sytuacja ekonomiczna jest trudna.
W zaskarżonej decyzji z [...] grudnia 2008 r. Prezes KRUS powtórzył rozważania zawarte w uzasadnieniu decyzji z [...] listopada 2008 r. Podkreślił ponadto, że J. C. nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających pogorszenie stanu zdrowia i kosztów leczenia siebie i męża.
Nadto organ rentowy dodał, że skarżąca po osiągnięciu sześćdziesiątego roku życia nabędzie prawo do emerytury rolniczej z mocy ustawy, ponieważ posiada odpowiedni okres ubezpieczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J. C. ponownie wskazała na swój ciężki stan zdrowia i trudną sytuację finansową. Dodała, że jeden z badających ją lekarzy w 2002 r. uznał ją za niezdolną do pracy, natomiast w 2006 r. stwierdził, że jest zdrowa, chociaż skutki wypadku (z powodu którego otrzymywała w latach 1996 - 2006 rentę) odczuwa nadal.
Dalej skarżąca wyjaśniła, że nie zbierała wcześniej żadnych faktur czy rachunków, ponieważ nie wiedziała, że mogą być jej potrzebne, natomiast do skargi dołączyła kilkanaście rachunków za artykuły spożywcze i środki czystości oraz leki.
J. C. dodała również, że uzyskuje okazjonalnie pomoc od syna, a nie zamierza pozbawiać ani jego, ani jego dzieci środków utrzymania.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o pogorszeniu jej stanu zdrowia oraz potwierdzających koszty leczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną decyzji odmawiającej przyznania świadczenia stanowi przepis art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi, lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia.
O przyznaniu bądź odmowie przyznania tego świadczenia, zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, będąc związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.
Użyty przez ustawodawcę w art. 55 ostatnio powołanej ustawy zwrot "może przyznać" jednoznacznie wskazuje, że decyzja w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pozostawiona została uznaniu organu administracji publicznej. Nie oznacza to jednak, że Prezes KRUS ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenie tego rodzaju. Zgodnie z art. 55a wymienionej wyżej ustawy, w sprawach nieuregulowanych w art. 55 stosuje się odpowiednio przepisy o przyznawaniu i wypłacie świadczeń z ubezpieczenia. Art. 52 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stanowi zaś, że do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy regulujące przyznawanie i wypłatę odpowiednich świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin. W sprawie znajduje zatem zastosowanie art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwanej dalej kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 28 stycznia 2004 r. II UK 196/2003, OSNP 2004/18 poz. 321, dotyczący podstawy prawnej wstrzymania wypłaty emerytury rolniczej).
Ponadto, zgodnie z art. 1 kpa, Kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych.
Prezes KRUS, podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy. Jest on zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie Prezes KRUS naruszył wskazane wyżej przepisy w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, ponieważ nie wyjaśnił rzetelnie kwestii stanu zdrowia skarżącej, czym naruszył przepis art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Wprawdzie należy zgodzić się z Prezesem KRUS, że skarżąca nie dołączyła dokumentacji wskazującej na pogorszenie się jej stanu zdrowia, nie zwalnia to jednak organu z obowiązku zebrania takich dowodów, choćby poprzez wezwanie skarżącej do przedstawienia odpowiedniej dokumentacji medycznej. Natomiast wezwanie z dnia 6 października 2008 r. ogranicza się jedynie do żądania przedstawienia dokumentów potwierdzających wydatki na leczenie, nie wyjaśnia jednak skarżącej celu ich zebrania, nie daje również podstaw do odmiennej interpretacji jego treści, stąd nie ma znaczenia dla ustalenia aktualnego stanu zdrowia skarżącej.
Pomimo tego, że zebranie materiału dowodowego przemawiającego na korzyść skarżącej leży w interesie samej strony skarżącej, to obowiązek wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia całości materiału dowodowego generuje po stronie organu administracji publicznej nakaz współdziałania w tym zakresie. Zatem wzywając o uzupełnienie akt sprawy, organ administracji publicznej powinien w pierwszej kolejności określić cel i przydatność dowodu dla ustalenia okoliczności faktycznych sprawy.
Tymczasem działania Prezesa KRUS, w ocenie Sądu, nie wskazują na to, by próbował sprawdzić, czy od dnia orzeczenia komisji lekarskiej, mimo upływu ponad dwuletniego okresu, stan zdrowia skarżącej uległ zmianie i czy ta zmiana mogła mieć wpływ na modyfikację orzeczenia komisji lekarskiej. Jakkolwiek subiektywne odczucia strony skarżącej co do własnego stanu zdrowia nie mają bezpośredniego wpływu na ustalenie jej rzeczywistego stanu zdrowia, to już podnoszona przez skarżącą w odwołaniu odmowa wydania przez lekarza skierowania do pracy fizycznej oraz schorzenia, na które cierpi skarżąca, powinny być wszechstronnie wyjaśnione.
Reasumując, wskazać należy, że Prezes KRUS dopuścił się naruszenia prawa, które polega na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia mogą mieć - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Ponowne rozpatrzenie wniosku J. C. wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego i dokonania oceny na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego w kontekście rzetelnego określenia stanu zdrowia skarżącej.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.
W oparciu o artykuł 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.