Uzasadnienie
W dniu [...] maja 2004 r. L. K. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w W. o przyznanie renty w drodze wyjątku. Przyczyną, odmowy przyznania renty inwalidzkiej w trybie zwykłym był fakt, że niezdolność do pracy powstała po upływie 18 miesięcy od ustania zatrudnienia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 kpa, po rozpatrzeniu wniosku L. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, od decyzji z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach - odmówił wymienionemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W toku sprawy ustalono, że L. K. ur. [...] października 1946 r. na przestrzeni 57 lat życia udowodnił łącznie 33 lata, 4 miesiące i 17 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2004 r. został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] lutego 2001 r. Od daty ostatnio udowodnionego okresu ubezpieczenia do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy upłynęło prawie 5 lat, w ciągu których nie zostało podjęte zatrudnienie, podlegające ubezpieczeniu społecznemu. Organ uznał, że nie zostały stwierdzone szczególne okoliczności spowodowane stanem zdrowia, które uniemożliwiły spełnienie warunków ustawowych do renty. Trudna sytuacja materialna, w jakiej znajduje się wnioskodawca nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Sądu z dnia 22 września 2004 r. skarżący nie zgodził się z zaskarżoną decyzją. Zwrócił uwagę na swoją tragiczną sytuację zarówno zdrowotną jak i finansową. Zwraca uwagę na przepracowanie ponad 33 lat w ciągu niespełna 57 lat życia. Wskazał, że nie pracował po 1996 r. ponieważ, w związku z jego wiekiem, nikt nie chciał go zatrudnić (mechanik samochodowy).
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Zdaniem organu, obecna całkowita niezdolność do pracy nie jest okolicznością szczególną, którą można usprawiedliwić zaprzestanie pracy już w roku 1996 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z przedstawionego unormowania wynika, że Prezes ZUS wydaje decyzję w sprawie świadczeń wyjątkowych w ramach uznania administracyjnego, kierując się występującymi w danej sprawie okolicznościami na podstawie, których stwierdza, czy zachodzi szczególny przypadek uzasadniający ewentualne przyznanie lub odmowę przyznania żądanego świadczenia. Okoliczność wydania decyzji uznaniowej nakłada na organ administracji publicznej szereg obowiązków procesowych. Przede wszystkim organ orzekający musi przedstawić jasne kryteria, którymi kieruje się wydając decyzję uznaniową. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia.
Ponadto warunki, w jakich dochodzi do wydania odmownej decyzji uznaniowej nakładają na organ orzekający w sprawie obowiązek ustosunkowania się do wszystkich istotnych argumentów zainteresowanego zgłaszanych w trakcie postępowania administracyjnego. Na organie administracji publicznej ciąży, więc powinność "...dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz... załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli" (art. 7 kpa).
Administracyjna decyzja uznaniowa, szczególnie - jak wspomniano - negatywna, powinna także wywoływać przekonanie u jej adresata, iż rozstrzygnięcie w niej zawarte jest słuszne i sprawiedliwe. Stanowi o tym treść art. 8 kpa.
W przedmiotowej sprawie skarżący dysponuje adekwatnym do wieku (57 lat) okresem składkowym (ponad 33 lata pracy), jest całkowicie niezdolny do pracy oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Jednocześnie jednak upłynęło 5 lat od daty ostatniego pozostawania w zatrudnieniu, od którego odprowadzano składki na ubezpieczenie społeczne. Ten właśnie upływ czasu, zdaniem organu nieuzasadniony stanem zdrowia zadecydował o odmowie przyznania tego świadczenia.
Zdaniem Sądu, Prezes ZUS nie wyjaśnił podnoszonej przez skarżącego okoliczności, która mogłaby obiektywnie uniemożliwić pozostawanie przez skarżącego w zatrudnieniu od 1996 r. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy. Kwestie te były podnoszone przez L. K. zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku z dnia [...] maja 2004 r. jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także w skardze do Sądu. Organ w żaden sposób do tej kwestii się nie ustosunkował. Gdyby, bowiem okazało się, że skarżący nie podejmował pracy na skutek przyczyn zewnętrznych, od niego niezależnych należałoby je oceniać w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. ł ustawy o emeryturach i rentach. Za okoliczność szczególną na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00).
Dokonanie ustaleń w tym zakresie jest szczególnie ważne w tej konkretnej sprawie, ponieważ z akt rentowych wynika, że skarżący (mający w chwili orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy 57 lat) przed 1996 r. pracował i opłacał składki od 16 roku życia nieprzerwanie przez 33 lata, 4 miesiące i 17 dni.
W świetle powyższego skład orzekający uznał, że zaskarżona decyzja, wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W związku z powyższym, Sąd orzekł jak w pkt 1 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.