Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania J. P. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że zgodnie z 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca spełnienia łącznie następujące przesłanki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczność;
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ podniósł, iż J. P. otrzymuje rentę socjalną, przyznaną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.). Świadczenie to zostało przyznane wnioskodawcy na okres do dnia 30 listopada 2008 r. Jak wskazuje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okoliczność ta powoduje, iż J. P. nie spełnia jednej przesłanek określonych w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. P. wskazał, że nie zgadza się ze wskazaną wyżej decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podniósł, że wymienione w decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyczyny odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku są dla niego niezrozumiałe. Podkreślił również swoją trudną sytuację materialną.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Zgodnie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje, bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach – przepisy powołanej wyżej ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej również Kpa. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami Kpa, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca przyznania wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa.
Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) osoba ubiegająca się o świadczenie jest lub była osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- 2) osoba ta niespełnienia wymagań dających prawo do renty lub emerytury na skutek szczególnych okoliczności;
- 3) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku;
- 4) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Sąd podziela pogląd organu w zakresie niespełnienia w niniejszej sprawie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje skarżącego z kręgu osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Skarżący jest bowiem uprawniony do otrzymywania renty socjalnej. Ze znajdującej się w aktach postępowania administracyjnego decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia [...] grudnia 2006 r. wynika, że wysokość tego świadczenia na dzień wydania decyzji w tym przedmiocie wynosiła 501,87 zł brutto. Kwotę tą można uznać za środki niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb skarżącego, jednakże nie pozwala stwierdzić, że strona nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01 (Lex nr 83733), zgodnie z którym niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania.
W ocenie Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, na które powoływał się skarżący w toku postępowania administracyjnego. Wykazane środki mogą nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącego, ale nie pozwalają uznać, że jest on pozbawiony niezbędnych środków utrzymania.
Skoro w sytuacji skarżącego przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest to okoliczność eliminująca go z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku, a tym samym przesądzająca treść rozstrzygnięcia. W tej sytuacji nie zachodziła konieczność analizowania przez organ pozostałych przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ww. ustawy (v. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/2001).
Należy także dodać, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego, co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest, bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.