Uzasadnienie
D S. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego A. S., urodzonego [...] grudnia 1998 r., w związku ze śmiercią dnia [...] września 2011 r. jego ojca B. S. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] października 2014 r. utrzymał w mocy wydaną decyzję.
Organ wskazał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:
- - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie.
W sprawie nie stwierdzono, iż niespełnienie przez ojca dziecka uprawnień do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym było spowodowane szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.
Z dokumentacji rentowej wynika, że na 42 lata życia, tj. na datę powstania niezdolności do pracy ojca dziecka, udokumentowano 8 lat, 1 miesiąc i 20 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentowano 2 lata, 7 miesięcy, 28 dni tych okresów.
Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż ojciec dziecka od dnia [...] września 1992 r. do dnia [...] października 1999 r., od dnia [...] października 1999 r. do dnia [...] kwietnia 2002 r. i od [...] maja 2002 r. do [...] kwietnia 2005 r., nie wykonywał pracy ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W wykazanych przerwach nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby ojcu dziecka kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Trwała całkowita niezdolność do pracy została orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS od dnia [...] listopada 2009 r.
Powyższe nie pozwala, zdaniem organu, na przyjęcie, że ojciec małoletniego nie spełniał warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. S. zarzuciła powyższej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszenie interesu prawnego małoletniego syna przez nieuwzględnienie w pełni jego trudnej sytuacji materialnej.
Skarżąca podniosła, iż Konstytucja RP przyznaje każdemu obywatelowi prawo do zabezpieczenia społecznego oraz gwarantuje ochronę rodziny. Syn natomiast potrzebuje środków na zapewnienie prawidłowego rozwoju.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc iż fakt, że małoletni A. S. nie otrzymał renty rodzinnej po ojcu w trybie ustawowym, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania mu takiego świadczenia w drodze wyjątku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analizując niniejszą sprawę w powyższym zakresie, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia przyznawane w drodze wyjątku nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie.
Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym jest ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały ustalone okoliczności faktyczne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje przeto samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru.
W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył prawa - art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania małoletniemu A. S. wnioskowanego świadczenia.
Jak wskazał w uzasadnieniu decyzji, przerwy w zatrudnieniu ojca dziecka spowodowały, iż wykazał się stosunkowo krótkim okresem ubezpieczenia – 8 lat i 2 miesiące, na 24 lata aktywności zawodowej. W latach 1992 – 1999, 1999 – 2002, 2002 – 2005 nie wykonywał on pracy ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe, zaś w 10-leciu ocenianym do uprawnień wykazał 2 lat i 8 miesięcy ubezpieczenia, co oznacza, iż przez 7 lat i 4 miesiące w tymże 10-leciu pozostawał poza ubezpieczeniem. W sprawie nie wykazano przyczyn, usprawiedliwiających brak ubezpieczenia ojca dziecka, poza tym, że od 2009 r. był on osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zasadnie organ przyjmuje, na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2014 r., że niezdolność do pracy ojca dziecka istniała od listopada 2009 r., a zatem stan zdrowia we wcześniejszym okresie nie powodował niemożności podejmowania zatrudnienia.
W tych warunkach Prezes ZUS miał podstawy do przyjęcia, że nie wystąpiły w sprawie szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, pozwalające na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podzielić przy tym należy stanowisko organu, iż trudna sytuacja materialna skarżącej i dziecka nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia, gdyż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, która nie spełniła warunków do jej uzyskania wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się zdarzenia o charakterze wyjątkowym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia W sprawie nie stwierdzono, by przyczyną braku ubezpieczenia ojca dziecka były zdarzenia o charakterze wyjątkowym.
Przepisy Konstytucji RP, na które skarżąca się powołuje w skardze, nie są przepisami samowystarczalnymi i w niniejszej sprawie podstawę rozstrzygnięcia stanowił powołany wyżej art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), którego przesłanki nie zostały spełnione.
Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w wyroku.