Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] odmówił przyznania K. W. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wskazał m.in., że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 49 lat życia wnioskodawca udokumentował tylko 14 lat, 7 miesięcy i 10 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1991-1992, 1992-1995, 2008-2010, 2010-2013, 2015-2019 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Organ podniósł, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach nie orzeczono wobec wnioskodawcy całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
Prezes ZUS wskazał przy tym jednocześnie, że z dokumentacji rentowej wynika, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].09.2013 r. wnioskodawca został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy. Ponadto orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...].04.2016 r. wnioskodawca nie został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Organ wskazał, że wnioskodawca nie spełnia tym samym warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. W. nie zgodził się z decyzją, wskazał na pogorszenie stanu zdrowia i trudną sytuację materialną.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2019 r. o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Organ wskazał, że po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zaznaczył, że wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które wnioskodawca nie miał wpływu.
Prezes ZUS wskazał, że wnioskodawca na przestrzeni 49 lat życia, udokumentował 14 lat, 7 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych.
Organ ustalił też, że w okresach od [...].06.1991 r. do [...].04.1992 r., od [...].06.1992 r., do [...].01.1995 r., od [...].01.2008 r. do [...].05.2010 r., od [...].07.2010 r. do [...].01.2013 r., od [...].01.2015 r. do chwili wydania decyzji wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Wskazał, że w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.
Prezes ZUS stwierdził, że orzeczona trwała częściowa niezdolność do pracy, która powstała [...] lipca 1983 r. jedynie ograniczała a nie uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia.
Organ wskazał jednocześnie, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy. Podał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] lipca 2019 r. wnioskodawca został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy, od [...] lipca 1983 r., tj. przed podjęciem pracy podlegającej ubezpieczeniom społecznym.
Prezes ZUS wyjaśnił, że w myśl art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Przytoczył treść art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podał, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9 października 2009 r., sygnatura II SA/Wa 1079/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2001 r., sygnatura II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924).
Organ zaznaczył, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi K. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał na stan zdrowia, podnosząc, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych na okoliczność wykazania stanu zdrowia.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. W piśmie z dnia [...] października 2019 r. skarżący ponownie wskazał na stan zdrowia. Wniósł o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia lekarza psychiatry, gdzie w rozpoznaniu wskazano, że "Pacjent nie jest zdolny do pracy zawodowej ze względu na stan zdrowia".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie podlegała uwzględnieniu.
Ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie niespełnienia przesłanki niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek jest prawidłowe.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Trafnie Prezes ZUS stwierdził, że do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.
Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie powinny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych.
Z akt administracyjnych jednoznacznie wynika, że K. W. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skarżący legitymuje się bowiem orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2019 r. stwierdzającym, że jest trwale częściowo niezdolny do pracy. Orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] lipca 2019 r. częściowa niezdolność do pracy od [...] lipca 1983 r. nie stanowi przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący nie osiągnął również wieku emerytalnego.
Z uwagi na brak spełnienia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, Prezes ZUS – wobec kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – nie miał podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że jest on całkowicie niezdolny do pracy wskazania wymaga, że na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy musi być orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS. Samo przekonanie wnioskodawcy, że jest niezdolny do pracy nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Twierdzenie strony, że ze względu na stan zdrowia nie może podjąć żadnego zatrudnienia nie wywołuje skutków prawnych na gruncie powołanego przepisu (v. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02, Lex nr 14231).
Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, na który to przepis trafnie powołał się organ, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust.2). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej.
Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sprawie zatem, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2019 r. było dla organu wiążące przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.
Prezes ZUS zasadnie stwierdził, że sama trudna sytuacja materialna nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie świadczenia. Świadczenie, o którym mowa w ww. przepisie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Zaskarżona decyzja na dzień jej wydania nie narusza prawa. Ocena organu co do braku spełnienia jednej z podstawowych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia nie była dowolna. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. i nie pozostawia wątpliwości, z jakich powodów organ świadczenia w drodze wyjątku nie przyznał.
W sprawie tej nie było podstaw do przeprowadzania dodatkowego postępowania dowodowego. Sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji dokonuje na dzień jej wydania. Odmienna ocena stanu zdrowia dokonana przez skarżącego od oceny dokonanej przez lekarza orzecznika ZUS nie stankaziowi podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W ocenie Sądu w sprawie tej nie zaistniały istotne wątpliwości wymagające wyjaśnienia w drodze dowodu uzupełniającego z dokumentów. Nadto, art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje podstaw do powoływania biegłego w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.