Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku A. K.przedstawiciela ustawowego małoletnich Z. K. i A. K. o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym ojcu M. K.w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1389 ze zm.) odmówił przyznania renty w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu podał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 powołanej ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.
Organ wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udokumentowano 8 lat, 9 miesięcy i 25 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych ojca dzieci, który zmarł w wieku 34 lat.
W 10-leciu poprzedzającym dzień śmierci ojca dzieci, zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, udokumentowano - tylko 3 lata, 8 miesięcy i 20 dni tych okresów.
W latach 2000-2003, 2004-2005, 2007-2013 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.
Prezes ZUS stwierdził, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w podanych przerwach nie była wobec ojca dzieci orzeczona całkowita niezdolność do pracy.
W ocenie organu nie istniały, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 r. stała się przedmiotem skargi A.K. przedstawicielki ustawowej małoletnich dzieci Z. K. i A. K.do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Skarżąca wskazała, że ojciec dzieci zmarł w młodym wieku. Śmierć nastąpiła nagle, dlatego też ojciec dzieci nie mógł przygotować się na taką sytuację. Podała, że ojciec dzieci przed śmiercią pracował i gdyby żył nadal pracowałby i odprowadzał składki. A.K. zwróciła uwagę, że do przyznania świadczeń na zasadach ogólnych zabrakło ojcu dzieci niewiele ponad rok okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto podniosła, że przyznanie świadczenia pozbawi dzieci niezbędnych środków utrzymania, które miałyby zapewnione gdyby ich ojciec żył.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia.
Organ stwierdził, że ani w aktach sprawy ani w wyjaśnieniach skarżącej nie znalazł żadnych danych pozwalających na uznanie, że przyczyną braku ubezpieczenia zmarłego były okoliczności o charakterze szczególnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych k.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję w sprawie świadczeń w trybie określonym w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest związany rygorami postępowania administracyjnego. Wynika to wprost z art. 123 ww. ustawy. Przepis ten stanowi, że w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. Nr 98, poz. 1257 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS powinien więc przestrzegać przepisów tego kodeksu, w tym wyrażonych w rozdziale 2 zasad postępowania. Dotyczy to określonej w art. 7 zasady prawdy obiektywnej oraz opisanej w art. 8 zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
Realizując dyrektywy zawarte w powyższych zasadach organ prowadzący postępowanie powinien podejmować wszelkie niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Musi więc w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a). Dopiero na podstawie zebranego materiału, powinien dokonać oceny uznając daną okoliczność za udowodnioną, (art. 80 k.p.a.).
W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił powyższym regułom procesowym. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W zaskarżonej decyzji organ w żaden sposób nie odniósł się do faktu, że ojciec dzieci zmarł nagle, gdy do uzyskania uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie zabrakło mu 1 rok 3 miesiące i 10 dni, bowiem jego staż ubezpieczeniowy w ostatnim dziesięcioleciu wyniósł 3 lata 8 miesięcy i 20 dni.
Należy zauważyć, że A. K. zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jak i w skardze podała, że M. K. pracował do końca życia. Zmarł nagle w wieku 34 lat. Dotychczasowy przebieg ubezpieczenia wskazuje zaś, że gdyby nie nagła śmierć ojca dzieci wypracowałby on wymagany okres.
Okoliczność ta nie została uwzględniona, gdyż organ do tej informacji nie odniósł się w żaden sposób w zaskarżonej decyzji. Tymczasem z akt sprawy wynika, że zmarły M. K. wykazał wolę kontynuowania ubezpieczenia i gdyby nie nagła śmierć osiągnąłby wymagany okres ubezpieczenia. Organ nie dokonał oceny, czy przytoczone powyżej fakty nie stanowią o zaistnieniu szczególnych okoliczności, które uniemożliwiały uzyskanie uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Brak wyjaśnienia tej okoliczności powoduje, że nie można także mówić, iż taki sposób działania Prezesa ZUS służy pogłębianiu zaufania obywateli do organów państwa.
W niniejszej sprawie organ nie rozważył, czy nagła śmierć ojca dzieci nie stanowiła takiej okoliczności szczególnej. Wskazać należy bowiem, że nagłą śmierć można uznać za zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1891/04, publik. LEX nr 164761). Także w wyroku z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2495/11 WSA w Warszawie (publik. LEX nr 1138962) zajął stanowisko, iż "niewątpliwie nagły zgon człowieka w pełni sił, pozostającego w zatrudnieniu można zakwalifikować jako szczególną okoliczność, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS".
Rozpatrując ponownie wniosek przedstawiciela ustawowego małoletnich Z.K.i A. K.o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku organ będzie obowiązany, mając na względzie dyspozycję przepisu art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., rozważyć, czy śmierć ojca dzieci w opisanej sytuacji nie stanowi szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w wyroku.