Uzasadnienie
Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2005 r. nr [...], odmawiającą przyznania W. K. renty specjalnej.
W uzasadnieniu podał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być w jego trybie przyznana. Organ wskazał, że każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mających uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny, a nadto brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, która nie stanowi jednak jedynego kryterium przyznawania świadczeń tego rodzaju. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter, tj. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie, np.: kultury, sportu lub szczególne zdarzenia losowe.
Prezes Rady Ministrów stwierdził, że z uwagi na brak wymaganego okresu zatrudnienia oraz orzeczoną częściową niezdolność do pracy [...] wnioskodawca nie uzyskał uprawnień do renty ustawowej. Jest on osobą wymagającą leczenia [...], pozostaje na utrzymaniu konkubiny otrzymującej emeryturę w wysokości 774 zł oraz korzysta okresowo ze świadczeń pomocy społecznej.
Tym niemniej, w ocenie organu, zebrane w sprawie dokumenty, wraz z uzasadnieniem wnioskodawcy, nie dają podstaw do przyznania świadczenia specjalnego.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. K. wniósł o jej uchylenie oraz zmianę poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia specjalnego.
Przedmiotowej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa, a w szczególności art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu podniósł, że twierdzenia Prezesa Rady Ministrów są dla niego krzywdzące oraz dyskryminują go i czynią osobą mniej wartościową, a przez to pozbawioną możliwości zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych. Stwierdził, że jest przeciętnym człowiekiem, nie z własnej woli pozbawionym wrodzonych uzdolnień i z tego względu niemającym wybitnych zasług. Powołał się jednakże na współudział w opracowaniu projektu racjonalizatorskiego oraz nagradzanie podczas służby wojskowej. Nadto wskazał na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i wynikający z art. 68 Konstytucji RP obowiązek władz publicznych zapewnienia szczególnej opieki osobom niepełnosprawnym.
W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.
W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gwarantowanego na ten cel ze składek ubezpieczeniowych – przyszłych świadczeniobiorców – przewidziano w przepisie art. 82 ust. 1 regulację szczególną. Pozwala ona na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, emerytury lub renty na warunkach i wysokości innej niż określone w ustawie.
Świadczenia przewidziane w ww. przepisie są świadczeniami specjalnymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie mają przy tym charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu rozstrzygającego sprawy takich świadczeń.
Z przepisu art. 82 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej nie wynikają wprost żadne przesłanki warunkujące jego przyznanie, bowiem ustawodawca odwołuje się jedynie do pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem brak jest w nim określenia granic uznania administracyjnego.
Jednakże, stosownie do przepisu art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej przewidziane stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Oznacza to, że Prezes Rady Ministrów, podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia specjalnego, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.
W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany też do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego art. 9 k.p.a.. Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7.7 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w § 3 k.p.a.
Wykładnię użytego w przepisie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wyrażenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" orzecznictwo łączy z wybitnymi zasługami w działalności zawodowej, artystycznej, społecznej lub politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1954/04, LEX 171678). Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania świadczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, LEX 171714).
Trybunał Konstytucyjny, badając konstytucyjność powołanego przepisu, w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05, stwierdził również, że "świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest substytucja emerytury/renty wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym. Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, itd. [...].
Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie działalności".
W rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów zasadnie uznał, iż zarówno okoliczności podawane przez skarżącego, jak również dokonane w toku przeprowadzonego zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego ustalenia organu, nie umożliwiają przyznania świadczenia specjalnego. Nie sposób bowiem przyjąć, by powołany przez W. K. współudział w opracowaniu projektu racjonalizatorskiego wystarczał do uznania go za osobę szczególnie zasłużoną lub wybitną.
Natomiast pozostałe argumenty podnoszone przez skarżącego sprowadzają się do wykazania jego trudnej sytuacji bytowej, złego stanu zdrowia wymagającego leczenia, niepełnosprawności oraz związanych z tym trudności w uzyskaniu zatrudnienia. Powyższe okoliczności, jakkolwiek nie budzące wątpliwości, są jednak istotne w przypadku ubiegania się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego, czy to w trybie ustawowym, czy też w drodze wyjątku, stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej. Nie mogą one zaś przesądzać o uprawnieniach do świadczenia specjalnego.
Nie sposób podzielić stanowiska skarżącego dotyczącego naruszenia przez Prezesa Rady Ministrów art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Trybunał Konstytucyjny podkreślał bowiem w cytowanym orzeczeniu, że z zasady równości, wyrażonej we wskazanym przepisie, wynika zakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną, powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Podmioty różniące się mogą być natomiast traktowane odmiennie.
Tak też w niniejszej sprawie został potraktowany skarżący, który jak wskazano wyżej, nie spełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" określonej w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Również kolejny zarzut skarżącego naruszenia art. 68 Konstytucji RP jest chybiony, albowiem wynikający z tego przepisu obowiązek władz publicznych zapewnienia szczególnej opieki m.in. osobom niepełnosprawnym, dotyczy obowiązku stworzenia takiego systemu prawnego, który zapewni osobom niepełnosprawnym szczególną opiekę zdrowotną. Jest on realizowany m.in. w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), czy też w ustawie z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 408 ze zm.).
Natomiast celem regulacji zawartej w przedmiotowym przepisie art. 82 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej jest, co podniesiono już wcześniej, uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych i wybitnych lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom niepełnosprawnym.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.