Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący M. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, iż od kilku lat jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wskazał też, że nie otrzymuje żadnych świadczeń socjalnych oraz nie ma własnych oszczędności. Utrzymuje go żona, mimo że małżonkowie posiadają rozdzielność majątkową. Skarżący podniósł dodatkowo, iż nie posiada wykształcenia prawniczego i ma trudności z interpretowaniem przepisów oraz podejmowaniem odpowiednich czynności procesowych.
Skarżący również oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i czteroletnim dzieckiem. Jako jedyne źródło dochodu wskazał wynagrodzenie za pracę małżonki w wysokości 3.400 zł brutto, a jako składniki majątku rodziny wymienił nieruchomość rolną o powierzchni 2 ha oraz 249 sztuk akcji w spółce akcyjnej oraz udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.
Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie następujących dokumentów:
- a) odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za rok 2011,
- b) aktualnego zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącego statusu bezrobotnego,
- c) aktualnego zaświadczenia pracodawcy żony skarżącego o wysokości miesięcznego wynagrodzenia za pracę (średnia z ostatnich trzech miesięcy),
- d) wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- e) wskazania wartości akcji oraz udziałów, o których mowa w rubryce 9 formularza PPF,
- f) oświadczenia czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak, to kiedy i w jakiej wysokości,
- g) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń (np. kredyty, pożyczki).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący (przy piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r.) nadesłał:
- - odpis zeznania podatkowego małżonki za rok 2010,
- - wyciąg z rachunku bankowego małżonków za okres od [...] października 2012 r. do [...] grudnia 2012 r., na którym saldo końcowe zamykało się w kwocie 307,23 zł,
- - zaświadczenie pracodawcy małżonki o miesięcznym wynagrodzeniu za pracę w wysokości 3.709,26 zł brutto, tj. 2.652,65 zł netto,
- - zaświadczenie Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia [...] stycznia 2013 r. stwierdzające, że skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny w okresie od dnia [...] listopada 2002 r. do dnia [...] września 2003 r. (w dniu [...] września 2003 r. utracił status osoby bezrobotnej) i pobierał zasiłek w okresie od dnia [...] listopada 2002 r. do dnia [...] maja 2003 r.
Jednocześnie skarżący oświadczył, że posiada 249 sztuk akcji spółki akcyjnej o łącznej wartości nominalnej 249.000 zł, przy czym od 2006 r. spółka ta nie wypłaca dywidendy oraz 100 udziałów spółki z o.o. o łącznej wartości nominalnej 5.000 zł, przy czym od 2010 r. spółka ta nie wypłaca dywidendy. W kontekście dopłat do gruntów z funduszy unijnych skarżący podał, iż poza jednostkowym przypadkiem dopłaty w wysokości 800 zł około 2004 r., który sobie aktualnie przypomina, nie pobierał dopłat bezpośrednich do gruntów. Wskazał też, że zeznanie podatkowe za rok 2011 "nie różni się w sposób znaczący od zeznania (...) złożonego w tym urzędzie za rok 2010". Dodał, iż na żądanie Sądu wystąpi o odpis tego zeznania do urzędu skarbowego.
Jako miesięczne wydatki rodziny skarżący wymienił: podatek od nieruchomości – 80 zł, opłatę za przedszkole – ok. 150 zł, opłatę za wywóz nieczystości – 30 zł, opłatę za wodę – 20 zł, opłatę za energię elektryczną – ok. 150 zł, opłatę za paliwo – 150 - 200 zł, abonament telewizyjny – 54 zł, opłatę za Internet i telefon stacjonarny – 100 zł, opłaty za telefony komórkowe – 100 zł, koszt zakupu węgla – 300 zł, koszt utrzymania samochodu – 50 zł oraz ratę spłaty kredytu – 163 zł.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319).
W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić należy, iż skarżący nie przedstawił w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej. Pomimo wezwania do nadesłania odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za rok 2011 (vide lit. a wezwania referendarza sądowego z dnia [...] grudnia 2012 r.), skarżący przedstawił wyłącznie kopię zeznania podatkowego swojej żony za rok 2010, z którego wynikało, że oprócz dochodów ze stosunku pracy uzyskała ona również dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście.
Jednocześnie skarżący nie wyjaśnił czy on sam składał zeznanie podatkowe za rok 2011. W tym kontekście zaakcentować należy, iż to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09).
Zaakcentować również należy, iż instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe oraz koszty zastępstwa procesowego pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, do osób bardzo ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania.
Tymczasem skarżący posiada akcje i udziały w spółkach prawa handlowego o łącznej wartości nominalnej przekraczającej 250.000 zł. Fakt pozostawania skarżącego bez pracy nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Nie jest także zasadny argument skarżącego, iż jego małżonka - z uwagi na rozdzielność majątkową – nie ma obowiązku go utrzymywać. Małżonkowie bowiem zobowiązani są – co wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – do wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych. Powyższy obowiązek istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego, ponieważ pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 150/12, publ. LEX nr 1136745).
W świetle powyższego, nie jest możliwe uznanie, że skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.