Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] czerwca 2005 r., odmawiającą przyznania K. R. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy, w ocenie organu, nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Prezes ZUS podkreślił, iż na przestrzeni pracy zawodowej wnioskodawcy występuje nieuzasadniona przerwa w okresie od [...] marca 1992 r. do [...] lutego 1995 r., pomimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] lipca 1999 r., zaś całkowita niezdolność do pracy powstała dopiero w dniu [...] lutego 2003 r. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2005 r. wnioskodawca został ponownie uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] czerwca 2005 r.
Skargę na decyzję tę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. R. W skardze podniesiono, iż skarżący zamieszkuje w województwie [...] w miejscowości O., gdzie panuje bardzo wysokie bezrobocie. Skarżący podkreślił, iż odwiedzał wielokrotnie wszystkie firmy w O. i miastach ościennych, a pomimo tego nie znalazł pracy. Skarżący wskazał, że gdy była praca, to pracował, o czym świadczy jego staż ubezpieczeniowy wynoszący 26 lat.
Obecnie skarżący jest chory na [...], a choroba postępuje.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Artykuł 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.
Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Ma on zatem obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w szczególności winien z urzędu określić, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego. Organ ma także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. Spoczywa na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, co wynika z przepisu art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów.
Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że skarżący wskutek nieuzasadnionych przerw w pracy zawodowej nie spełnił warunków ustawowych do uzyskiwania świadczeń z ustawy emerytalnej.
Podkreślić należy, iż jak to wynika z akt sprawy, skarżący legitymuje się łącznym okresem składkowym w wymiarze 24 lat 6 miesięcy i 14 dni. Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 23 marca 2006 r. wskazał, iż w takiej sytuacji nie ma potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy (uchwała 7 sędziów SN z dnia 23 marca 2006 r., sygn. akt I UZP 5/05, LEX nr 175150).
Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie uzyskał wymaganego prawem 25-letniego stanu ubezpieczeniowego z powodu niemożności znalezienia pracy spowodowanej bardzo wysokim bezrobociem panującym w miejscu jego zamieszkania. Skarżący podejmował próby znalezienia pracy, lecz kończyły się one niepowodzeniem.
W ocenie Sądu, niemożność znalezienia pracy spowodowana wysokim bezrobociem, przy jednoczesnych licznych próbach poszukiwania pracy, może stanowić okoliczność szczególną, wskutek której nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS winien wziąć pod uwagę powyższe wskazania Sądu, a także winien dokonać ponownej analizy stanu ubezpieczeniowego skarżącego celem wyjaśnienia przyczyn, dla których okres pracy skarżącego za granicą od [...] lipca 1982 r. do [...] czerwca 1983 r., potwierdzony zaświadczeniem z Wojewódzkiego Urzędu Pracy [...], nie został zaliczony do tego stażu.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.