Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 22/20

Uzasadnienie

1. I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
2. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 czerwca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 2122/18 uchylił wydaną wobec M. M. (zwany dalej "Skarżącym") decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Prezesem ZUS") z [...] października 2018r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu Sąd wskazał m.in., że skarga podlegała uwzględnieniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302. ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), albowiem w sprawie organ naruszył art. 153 P.p.s.a. Prezes ZUS nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z 19 stycznia 2018r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17, choć wyrok ten przywołał w zaskarżonej decyzji. WSA w Warszawie w wyroku tym stwierdził, że organ w żaden sposób nie udowodnił, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Okoliczność długotrwałego przebywania przez matkę strony w [...], a nie w miejscu zamieszkania syna, wyklucza możliwość prowadzenia przez nią wraz z synem wspólnego gospodarstwa domowego przez cały rok kalendarzowy. Sąd, odnosząc się do kwestii szczególnych okoliczności, wskazał, że organ, wyjaśniając tę kwestię powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy całkowita niezdolność strony do pracy, nie została wywołana wypadkiem, jakiemu Skarżący uległ, będąc w zatrudnieniu.

W takiej bowiem sytuacji, jako nieuprawnione jawiłoby się stwierdzenie organu o nieadekwatności okresu składkowego do wieku. Okoliczność utraty zdolności do wykonywania pracy, będąca wynikiem wypadku przy pracy, uniemożliwiałaby organowi skuteczne podnoszenie przesłanki zbyt krótkiego stażu ubezpieczeniowego. Sąd jednoznacznie wskazał, że organ ponownie rozpoznając sprawę, stosując się do argumentów zawartych w wyroku Sądu, zobligowany będzie do poprawnego ustalenia stanu faktycznego w szczególności w zakresie prowadzenia przez Skarżącego wspólnego gospodarstwa domowego z matką i w zakresie tego, czy wypadek skutkujący całkowitą niezdolnością strony do pracy miał miejsce w czasie, gdy Skarżący pozostawał w zatrudnieniu. Ponowne ustalenie stanu faktycznego w ww. zakresie umożliwi dopiero organowi rzetelne rozpoznanie wniosku inicjującego sprawę. Z uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 2122/18 wynika ponadto, że Prezes ZUS nie dokonał żadnych ustaleń faktycznych w zakresie wskazanym przez Sąd w wyroku z 19 stycznia 2018r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17.

Organ wskazał jedynie na udokumentowany przez Skarżącego (w wieku 44 lat) okres ubezpieczenia, okresy składkowe i nieskładkowe w ostatnim 10-leciu, okresy przerw w opłacani składek i wykonywanie prac dorywczych w Polsce i za granicą oraz datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Decyzja administracyjna jest indywidualnym aktem, który powinien spełniać ustawowe wymogi. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł. W sytuacji, gdy Sąd nakazał dokonanie podstawowych ustaleń stanu faktycznego, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ, ponownie rozpoznając sprawę, nie czyni tego w akcie stosowania prawa, jakim jest decyzja administracyjna. To decyzja administracyjna rozstrzyga o uprawnieniu strony lub jego braku i jest wyrazem władczego działania prawnego organu. Odpowiedź na skargę nie sanuje braków decyzji administracyjnej.

2. Prezes ZUS, wobec uchylenia przez WSA w Warszawie ww. wyrokiem z 14 czerwca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 2122/18, decyzji z [...] października 2018r. i po ponownym rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018r., poz. 1270 ze zm., zwana dalej: "u.e.r.FUS"), odmówił Skarżącemu przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Prezes ZUS w uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Warunki te muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Prezes ZUS wskazał, że po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie materiału dowodowego nadal nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których Skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Skarżący nie wykazał bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które Skarżący nie miał wpływu.

Prezes ZUS, uwzględniając wskazania zawarte w ww. wyrokach WSA w Warszawie z 22 marca 2018r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17 i 14 czerwca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 2122/19, wyjaśnił, że wypadek, któremu Skarżący uległ [...] stycznia 2008r. nie był wypadkiem w czasie zatrudnienia. Skarżący uległ ww. wypadkowi w czasie pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia. Ze świadectwa pracy z [...] grudnia 2007r. i z duplikatu świadectwa pracy z [...] lutego 2014r. - wystawionych przez Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o. o. w [...] - wynika, że Skarżący był zatrudniony od [...].08.2007r. do [...].12.2007r., a stosunek pracy ustał w wyniku upływu okresu, na jaki umowa była zawarta.

Z akt sprawy wynika, że Skarżący do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy w wieku 44 lat życia, udokumentował 14 lat, 5 miesięcy, 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Świadczenie w drodze wyjątku przyznawane jest osobom aktywnym zawodowo i jakkolwiek nie jest ono wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak staż ten nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. Okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku Skarżącego, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym uniemożliwiły okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym Skarżący udowodnił 6 miesięcy i 5 dni tych okresów.

Prezes ZUS wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Od [...] września 1994r. do [...] października 1995r., od [...] grudnia 1997r. do [...] lipca 2007r. wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, emerytalne i rentowe. Wprawdzie art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych.

Skarżący nie przedłożył dowodów wskazujących, że przerwy w wykonywaniu pracy były spowodowane stanem zdrowia, który uniemożliwiałby mu podjęcie zatrudnienia. Komisja lekarska ZUS orzekła [...] lipca 2018r. u Skarżącego, na podstawie bezpośredniego badania i analizy dokumentacji medycznej, całkowitą niezdolność do pracy od [...] stycznia 2008r. do [...] lipca 2020r. Nie stwierdzono całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy przed [...] stycznia 2008r. Skarżący w okresach przerw w ubezpieczeniu nie miał orzeczonej całkowitej, lub chociażby częściowej niezdolności do pracy. Z ustalonego stanu faktycznego nie wynikają też żadne inne przeszkody, które uniemożliwiałyby kontynuowanie przez Skarżącego zatrudnienia w ww. okresach, a które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. Długotrwały okres pozostawania poza ubezpieczeniem (10 lat przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy), gdy nie usprawiedliwiono przyczyn takiego stanu, wyłącza przyjęcie przesłanki "szczególnych okoliczności", od której uzależnione jest przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na mocy art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS.

Prezes ZUS wyjaśnił, że w sprawie szczególnie istotne było ustalenie, czym była spowodowana przerwa w wykonywaniu przez Skarżącego zatrudnienia od [...] grudnia 1997r. do [...] lipca 2007r. Z oświadczeń Skarżącego, dołączonych do akt sprawy, wynika, że wówczas Skarżący wykonywał prace dorywcze w Polsce i za granicą, bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego. Świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmuje takie zatrudnienie świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Fakt ten nie może zatem być uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS.

Prezes ZUS w związku z tym nie znalazł podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku (art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS) oraz stwierdził, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna Skarżącego, z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

3. Skarżący w skardze do WSA w Warszawie wniósł o uchylenie ww. decyzji lub jej zmianę i przyznanie świadczenia w drodze wyjątku ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, z uwagi na: a) błąd w ustaleniach faktycznych i przyjęcie, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie świadczenia w drodze wyjątku; b) naruszenie przepisów postępowania polegające na niewystarczająco wszechstronnym rozważeniu zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji uznaniu, że brak jest istnienia szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, niestosowanie się do wyroków sądu.

Skarżący w uzasadnieniu podniósł, że w sytuacji, w jakiej się znalazł niezależne okoliczności uniemożliwiły mu wypracowanie okresu składkowego i nieskładkowego. Jest niepełnosprawny od 2008r., kiedy uległ ciężkiemu wypadkowi i odniósł bardzo poważne urazy czaszkowo-mózgowe, które mają tak daleko idący wpływ na stan jego zdrowia i funkcjonowania w życiu, że nie ma perspektyw, aby jego sytuacja mogła ulec zmianie. Skarżący oświadczył, że nie posiada środków niezbędnych do utrzymania. Nie prowadzi wspólnie ze swoją matką gospodarstwa domowego. Całkowita niezdolność do pracy została wywołana wypadkiem, jakiemu uległ na zwolnieniu lekarskim, gdzie pobierał zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS. Świadczenia te wiążą się nierozerwalnie z uprawnieniami stricte pracowniczymi.

W ocenie Skarżącego stwierdzenie o nieadekwatności okresu składkowego do wieku jest nieuprawnione. Skarżący starał się wypracować odpowiednio długi staż ubezpieczeniowy i mógłby go zrealizować, gdyby nie uległ wypadkowi. Od czasu wypadku nie może podjąć zatrudnienia, gdyż urazy na trwałe wyłączyły go z rynku pracy. Decyzja o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest więc krzywdząca, gdyż Skarżący nie posiada wystarczających środków do życia.

1. 4. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Prezes ZUS stwierdził, że nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy Skarżącego, ani jego trudnej sytuacji materialnej. Sama w sobie niezdolność do pracy, nawet w powiązaniu z najbardziej w pojęciu zainteresowanego szczególną i wyjątkową jego obecną sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia. Skarżący nie wykazał innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu, gdy nie podejmował zatrudnienia w 10-leciu poprzedzającym powstanie niezdolności do pracy. Podobnie trudna sytuacja materialna, choć jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Wbrew przekonaniu Skarżącego fakt, że jest obecnie - niezaprzeczalnie pozbawiony prawa do świadczeń w trybie zwykłym nie daje mu automatycznie prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Materiał dowodowy sprawy nie pozwala przyjąć, że zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków na zasadach ogólnych.

1. 5. Skarżący w piśmie procesowym z 7 kwietnia 2020r. (wpływ do Sądu 17 kwietnia 2020r.) podtrzymał dotychczasową argumentację prezentowaną w skardze i toku postępowania administracyjnego, wskazując, że należy mu się renta. Skarżący załączył także:
2. a) orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] sierpnia 2008r., w którym wskazano, że brak jest okoliczności uzasadniających ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, a Skarżący jest całkowicie niezdolny do [...] sierpnia 2010r.
3. b) orzeczenie lekarza Orzecznika ZUS z [...] maja 2014r., z którego wynika, że Skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy do [...] maja 2017r., a daty powstania niezdolności do pracy nie da się ustalić;
4. c) kserokopię świadectwa pracy z [...] grudnia 2007r.;
5. d) zaświadczenie o pobytach w zakładach opieki zdrowotnej zamkniętej i zakładach lecznictwa uzdrowiskowego;
6. e) orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] czerwca 2018r., że Skarżący jest niezdolny do pracy do [...] czerwca 2023r. i nie był całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy przed [...] stycznia 2008r., kiedy powstała całkowita niezdolność do pracy; oraz orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z [...] lipca 2018r. zawierające analogiczne informacje
7. f) kserokopię dokumentu dotyczącego wynagrodzenia z grudnia 2007r.
8. g) kserokopię decyzji Prezesa ZUS z [...] lutego 2015r., odmawiającą przyznania renty rodzinnej po zmarłym E. M..
9. 6. Prezes ZUS w odpowiedzi z [...] maja 2020r. na ww. pismo Skarżącego podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, które prezentował w zaskarżonej decyzji i wskazał, że ww. wypadek Skarżące nastąpił po 2 tygodniach od ustania zatrudnienia i nie nastąpił w okresie trwania zatrudnieni i ubezpieczenia. Okoliczność, że Skarżący uległ wypadkowi w trakcie zwolnienia lekarskiego nie pozwala przyjąć, że zatrudnienie trwało, ani, że był to wypadek przy pracy.
10. 7. Skarżący w piśmie z 2 grudnia 2020r. (wpływ do Sądu 10 grudnia 2020r.) wskazał, że jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] stycznia 2008r. do [...] czerwca 2023r. i od ponad 12 lat powinien mieć przyznaną rentę w drodze wyjątku. Skarżący załączył analogiczne dokumenty, jak do pisma z 7 kwietnia 2020r.
11. 8. Pełnomocnik Skarżącego, ustawiony z urzędu, pismem z 15 stycznia 2021r. podtrzymał wszelkie twierdzenia i wnioski zawarte w skardze i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, z uwagi na naruszenie: a) art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. - przez rozstrzygnięcie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącego; b) art. 107 k.p.a. - przez brak odpowiedniego uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętej decyzji.
12. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. 1. Skargę należało uwzględnić, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty należało uznać za zasadne.
2. 2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a.") sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a)-c) i § 2 P.p.s.a.).

Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia więc zaskarżoną decyzję z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności.

Sąd wyjaśnia ponadto, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, z uwagi na treść art. 119 pkt 2 P.p.s.a., gdyż Skarżący w piśmie z 18 maja 2020r., a Prezes ZUS w piśmie z 20 maja 2020r. wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, w związku ze światową pandemią zakaźnej choroby COVID-19, wywoływanej przez koronawirusa SARS-CoV-2.

3. Sąd na wstępie zauważa, że Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale tylko w tym zakresie, w którym nie zastosował się do całości wskazań i ocen prawnych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 czerwca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 2122/18, które były ściśle związane z brakiem wykonania przez Prezesa ZUS wskazań i ocen prawnych wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 stycznia 2018r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17.

Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2000r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja w sprawie nie zachodziła.

Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i Sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Sąd stwierdza, że analiza akt sprawy wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS nie zastosował się w części do oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z 14 czerwca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 2122/18. W ww. orzeczeniu wyraźnie wskazano, że decyzja administracyjna jest indywidualnym aktem, który powinien spełniać ustawowe wymogi. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł. W sytuacji, gdy Sąd nakazał dokonanie podstawowych ustaleń stanu faktycznego, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ, ponownie rozpoznając sprawę, nie czyni tego w akcie stosowania prawa, jakim jest decyzja administracyjna. To decyzja administracyjna rozstrzyga o uprawnieniu strony lub jego braku i jest wyrazem władczego działania prawnego organu. Warto też wskazać, że ww. orzeczenie WSA w Warszawie zapadło w związku z wyrokiem WSA w Warszawie z 19 stycznia 2018r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17, którego również nie wykonał Prezes ZUS. WSA w Warszawie w wyroku o sygn. akt II SA/Wa 1073/17 stwierdził bowiem, że organ w żaden sposób nie udowodnił, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką.

Sąd stwierdza w związku z tym, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, którą Prezes ZUS wydawał, będąc związany ww. orzeczeniami WSA w Warszawie, na mocy art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 170 P.p.s.a., próżno szukać rozważań odnoszących się do sytuacji finansowej Skarżącego, a w szczególności tego czy Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, czy też nie. Tym samym jest to wadliwość procesowa – naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w związku z ww. przepisami art. 153 i art. 170 P.p.s.a., która konsekwentnie, mimo ww. dwóch orzeczeń Sądów administracyjnych nie została naprawiona przez Prezesa ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. To do organu administracyjnego – w rozpoznawanej sprawie do Prezesa ZUS - należało prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i następnie zastosowanie prawidłowo zinterpretowanego przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego.

W tym postępowaniu Sąd administracyjny jedynie kontroluje legalność działania organu administracji i opiera się na materiale dowodowym gromadzonym przez organ administracyjny. W rozpoznawanej sprawie należało ponadto sprawdzić czy doszło do prawidłowego wykonania wskazań i ocen prawnych z ocen prawnych wyrażonych w ww. orzeczeniach. Na tej podstawie Sąd przyjął, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS, odmawiająca Skarżącemu przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, była wadliwa z powodu braku ustaleń i ich przeniesienia do uzasadnienia zaskarżonej decyzji w zakresie sytuacji finansowej Skarżącego, którą nakazały zbadać Wojewódzkie Sądy Administracyjne w dwóch wiążących w sprawie orzeczeniach, wyżej wskazanych i znanych Prezesowi ZUS.

Sąd stwierdza, że nawet, gdyby przyjąć, że organ administracyjny w toku postępowania administracyjnego czynił ustalenia faktyczne w zakresie prowadzenia przez Skarżącego gospodarstwa domowego i osiąganych przez Skarżącego dochodów, nie zostały one w żadnej mierze przeniesione do treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, co stanowiło wadliwość procesową, która zdaniem WSA w Warszawie, który wydał wyrok z 14 czerwca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 2122/18 stanowiła niewykonanie wyroku WSA w Warszawie z 19 stycznia 2018r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17 oraz była wadliwością mającą istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, rozpoznającego sprawę, za poczynienie ww. ustaleń, co do sytuacji materialnej Skarżącego i prowadzenia przez Niego samodzielnego gospodarstw domowego, nie można uznać stwierdzenia Prezesa ZUS zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że sytuacja materialna nie stanowi jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Jakkolwiek twierdzenie to jest prawdziwe w kontekście art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS, tym niemniej organ administracyjny powinien w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazać fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł, gdyż wynikało to wprost z wiążącego w sprawie wyroku WSA w Warszawie z 14 czerwca 2019r. sygn. akt II SA/Wa 2122/18. Było to tym bardziej istotne, że WSA w Warszawie w ww. wyroku z 19 stycznia 2018r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17 nakazał dokonanie podstawowych ustaleń stanu faktycznego. To decyzja administracyjna rozstrzyga o uprawnieniu strony lub jego braku i jest wyrazem władczego działania prawnego organu.

Tym samym należało uznać, że Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję, naruszył w wyżej opisanym zakresie (braku poczynienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustaleń co do sytuacji materialnej Skarżącego i prowadzenia przez Niego samodzielnego gospodarstw domowego) obowiązek wynikający z art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 170 P.p.s.a., przez brak podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w ww. wyrokach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Warszawie, które stały się prawomocne.

Sąd uznał natomiast, że Prezes ZUS w sposób należyty zastosował się do ocen prawnych zawartych w ww. orzeczeniach WSA w Warszawie w zakresie zbadania kwestii, kiedy doszło do wypadku, który Skarżący nazywał wypadkiem przy pracy i od którego to wypadku datowana była niezdolność Skarżącego do pracy ([...] stycznia 2008r.). Prezes ZUS ustalił bowiem, stosownie do zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. i uszczegółowionej w art. 77 § 1 k.p.a., że w sprawie nie mogło być mowy o wypadku przy pracy, ani nawet o wypadku w czasie trwania zatrudnienia. Ustalenia Prezesa ZUS z tego zakresu potwierdzają dokumenty zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy, a w szczególności wydany 20 lutego 2014r. duplikat świadectwa pracy Skarżącego z [...] grudnia 2007r. (k. 175 akt administracyjnych). W dokumencie tym wyraźnie wskazano, że stosunek pracy Skarżącego ustał w wyniku upływu okresu, na jaki była zawarta umowa o pracę.

Skarżący był zatrudniony w Przedsiębiorstwie[...] Sp. z o. o. w [...] od [...] sierpnia 2007r. do [...] grudnia 2007r. i był niezdolny do pracy od [...] do [...] grudnia 2007r. Stosunek pracy Skarżącego ustał w wyniku upływu okresu, na jaki ww. umowa była zawarta. Z pkt 6 ww. duplikatu świadectwa pracy wynikało ponadto, że Skarżący również po rozwiązaniu ww. umowy o pracę – od 1 stycznia 2008r. pozostawał na "chorobowym". Z ustaleń Prezesa ZUS wynikało również, że Skarżący uległ wypadkowi [...] stycznia 2008r., w czasie pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia. Powyższe wskazuje, że w tym zakresie organ nie naruszył art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 170 P.p.s.a.

Sąd stwierdza też, że prawidłowa i zgodna z art. 80 k.p.a. była ocena Prezesa ZUS wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że ww. wypadek Skarżącego nie był wypadkiem w czasie zatrudnienia. Ocena ta wynikała ponadto z okoliczności faktycznych ustalonych przez organ administracyjny, na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i znanych Skarżącemu. Tym samym zarzuty procesowe podniesione w skardze w tym zakresie również nie mogły być uznane przez Sąd za zasadne.

Sąd stwierdza ponadto, że również pozostałe ustalenia faktyczne wiążące się z datą powstania niezdolności do pracy Skarżącego mają odzwierciedlenie w aktach administracyjnych, a w szczególności znajdują potwierdzenie w orzeczeniu Komisji Lekarskiej z [...] lipca 2018r. (k. 171 akt administracyjnych), w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu Orzekania Niepełnosprawności z [...] maja 2017r. (k. 142 akt administracyjnych). Tym samym zarzuty procesowe podniesione w skardze w tym zakresie również nie mogły być uznane przez Sąd za zasadne.

Sąd wskazuje też, że jakkolwiek Skarżący załączył do wskazanego na wstępie przez Sąd pisma procesowego z 7 kwietnia 2020r. (wpływ do Sądu 17 kwietnia 2020r.): orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] maja 2014r., z którego wynika, że Skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy do [...] maja 2017r., a daty powstania niezdolności do pracy nie da się ustalić oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] sierpnia 2008r., w którym wskazano, że brak jest okoliczności uzasadniających ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, a Skarżący jest całkowicie niezdolny do [...] sierpnia 2010r., tym niemniej należy wskazać, że orzeczenia te nie mogły podważyć ustaleń Prezesa ZUS w zakresie daty wypadku Skarżącego z [...] stycznia 2008r. i powstałej w związku z tym niezdolności do pracy, istniejącej od [...] stycznia 2008r., o której mowa w znajdujących się w aktach orzeczeniach lekarzy orzeczników ZUS.

Zdaniem Sądu również inne załączone przez Skarżącego do akt sądowych dokumenty nie podważają ww. ustaleń Prezesa ZUS. Z załączonego przez Skarżącego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] czerwca 2023r. i nie był całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy przed [...] stycznia 2008r., kiedy powstała całkowita niezdolność do pracy. Tożsame okoliczności zostały wskazane w orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS z [...] lipca 2018r. Jakkolwiek orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] maja 2014r., jako jedyne wskazuje, że daty powstania niezdolności Skarżącego do pracy nie da się ustalić, warto wskazać, że zapadło ono po wypadku Skarżącego z [...] stycznia 2008r. i wynikająca z niego nieprawidłowość została sanowana w kolejnych orzeczeniach lekarzy ZUS i Komisji lekarskiej, którymi związany był wziął Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję.

Zdaniem Sądu załączone przez Skarżącego do akt sądowych sprawy ww. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] maja 2014r. nie podważa pozostałych ustaleń Prezesa ZUS w zakresie, czym była spowodowana przerwa w wykonywaniu przez Skarżącego zatrudnienia od [...] grudnia 1997r. do [...] lipca 2007r. Z oświadczeń Skarżącego, dołączonych do akt sprawy, wynika, że Skarżący w ww. przerwie wykonywał prace dorywcze w Polsce i za granicą, bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego. Nie można więc oczekiwać od organu administracji publicznej, że w takim przypadku stwierdzi występowanie szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. Takie poglądy były wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie NSA (por. wyroki z: 18 czerwca 2020r. sygn. akt I OSK 1257/19; 13 grudnia 2000r. sygn. akt II SA 1936/00; 17 kwietnia 2013r. sygn. akt I OSK 8/13; 3 września 2014r. sygn. akt I OSK 1135/14; 30 września 2016r. sygn. akt I OSK 1541/16 – dostępne na www.nsa.gov.pl).

Również oceny Prezesa ZUS, że świadome podejmowanie przez Skarżącego zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne mają ten skutek, że osoba, która podejmuje takie zatrudnienie świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego – należy znać za trafne i nienaruszające art. 80 k.p.a. Osoby wykonujące prace dorywcze bez rejestracji, nie tylko nie ponoszą kosztów ubezpieczenia społecznego, ale również nie uiszczają stosownych podatków. Podkreślenia wymaga, że instytucja ubezpieczenia społecznego zakłada pewną solidarność ubezpieczonych, którzy opłacają składki, aby w przyszłości korzystać z ubezpieczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 stycznia 2012r. sygn. II SA/Wa 1785/11 utrzymany w mocy przez NSA wyrokiem z 18 czerwca 2020r. sygn. akt I OSK 1257/19 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd za prawidłowe uznaje więc stanowisko Prezesa ZUS, że wykonywane przez Skarżącego prace dorywcze w Polsce i za granicą, bez zgłoszenia ich do ubezpieczenia społecznego od [...] grudnia 1997r. do [...] lipca 2007r. – nie mogą być uznane za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS, a tym samy stanowiące "szczególną okoliczność".

1. 4. Sąd nie zasądził od Prezesa ZUS na rzecz Skarżącego wnioskowanych w skardze kosztów sądowych, z uwagi na to, że Skarżący nie był zobowiązany do ich poniesienia, stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. Sąd administracyjny nie miał też kompetencji do merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych przez wydanie za Prezesa ZUS decyzji, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze. Sądy administracyjne kontrolują legalność wydanych w sprawie decyzji, więc nie są powołane do zastępowania czy wyręczania organów administracji publicznej w realizacji powierzonych im zadań.
2. 5. Sąd, mając powyższe na względzie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 153 i art. 170 P.p.s.a. oraz art. 132 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.