Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. znak: [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję podjętą w dniu [...] czerwca 2004 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] marca 1949 r. nr [...].
W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż podjęto starania w celu odnalezienia decyzji dotyczącej rozwiązania oraz likwidacji Towarzystwa [...] w M., a w szczególności decyzji z dnia [...] marca 1949 r. o numerze [...]. W związku z tym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wystąpił do Archiwum Państwowego w [...], Starosty Powiatowego w M., Urzędu Wojewódzkiego w [...] oraz Instytutu Pamięci Narodowej. Powyższe czynności nie doprowadziły jednak do odnalezienia ww. decyzji z dnia [...] marca 1949 r. Decyzji tej też, jak wskazuje organ, brak w zasobach archiwalnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Organ stwierdził ponadto, iż decyzja z dnia [...] marca 1949 r. znak [...] została wydana. Wskazuje na to, w ocenie organu, treść pisma-decyzji Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] marca 1949 r. [...] dotycząca wyznaczenia likwidatora Towarzystwa [...] w M. W piśmie tym zawarto bowiem stwierdzenie, iż "decyzją z dnia [...].03.1949 r. [...] Urząd Wojewódzki zarządził likwidację stowarzyszenia pn. Towarzystwo [...] w M.". Również odpowiedzi udzielone przez Archiwum Państwowe w [...], Starostę Powiatu w M., Urząd Wojewódzki w [...] oraz Instytut Pamięci Narodowej, wskazują, w ocenie organu, iż decyzja z dnia [...] marca 1949 r., [...] nie została odnaleziona, nie zaś, że nie została w ogóle wydana.
W takiej zaś sytuacji, na obecnym etapie postępowania administracyjnego, nie jest, zdaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, możliwa jednoznaczna ocena, czy z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wystąpiła strona w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ostateczne rozstrzygnięcie tej kwestii mogłoby nastąpić po analizie treści ww. decyzji z dnia [...] marca 1949 r. i stwierdzeniu, czy dotyczyła ona jedynie sfery organizacyjnej, czy również majątkowej likwidowanego Towarzystwa. Jak bowiem wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt I SA 3238/01, wyjaśnienie kwestii decyzji o likwidacji w 1949 r. Towarzystwa [...] w M. – bądź jej nieistnienia w obrocie prawnym mogłoby nastąpić tylko w postępowaniu z wniosku członków Towarzystwa istniejącego do 1949 r. o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej likwidacji tego stowarzyszenia.
Powyższe powoduje zaś, iż nie jest obecnie możliwe wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] marca 1949 r.
Skargi na tę decyzję wniosły: M. L., W. S., E. S. oraz pełnomocnik J. S., W. S., A. P., M. L. i E. S. W skardze wniesionej przez M. L., W. S. oraz E. S. podniesiono między innymi, iż zgubienie lub zniszczenie decyzji administracyjnej nie może wywołać skutku w postaci niemożliwości kontroli jej zgodności z prawem. Brak decyzji nie jest wystarczającym uzasadnieniem dla przyjęcia braku legitymacji po stronie skarżących.
Skarżące podnoszą także, iż skoro decyzja z dnia [...] marca 1949 r. była podstawą wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości będącej dotychczas własnością Stowarzyszenia, to oczywistym jest, iż dotyczyła ona także sfery majątkowej Towarzystwa [...] w M. W skardze wniesionej przez pełnomocnika skarżących podniesiono zarzut naruszenia przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 1319 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 1990 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej dla organów gmin i urzędów międzygminnych oraz wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a ponadto wskazał, iż stosownie do art. 60 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, ustawa ta weszła w życie z dniem 1 stycznia 1984 r. Nie może ona zatem mieć zastosowania do archiwizacji akt postępowania zakończonego ww. decyzją Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] marca 1949 r. Podobnie nie ma zastosowania przywołane rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie instrukcji kancelaryjnej dla organów gmin i związków międzynarodowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że ma obowiązek z urzędu badać zgodność z prawem zaskarżonych decyzji oraz postępowania poprzedzającego ich wydanie nie tylko w kontekście zarzutów skargi, ale także na tle wszystkich przepisów mających związek ze sprawą.
Skarga jest zasadna.
W niniejszej sprawie zakwestionowane przez stronę rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji, to odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia dotyczącego Towarzystwa [...] w M. z dnia [...] marca 1949 r. o numerze [...].
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji szczegółowo opisał w uzasadnieniach swych decyzji podjęte próby odnalezienia akt sprawy, w której zapadła kwestionowana decyzja dotycząca Towarzystwa [...] w M. Próby nie doprowadziły do odnalezienia tych akt. Z akt niniejszej sprawy nie wynika jednak, by skorzystano z instytucji odtworzenia akt.
Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie zawierają wprawdzie norm regulujących postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt, zgodnie jednak z przyjętą w doktrynie oraz w orzecznictwie zasadą, że dopuszczalne, a nawet konieczne jest stosowanie w drodze analogii przepisów normujących określone kwestie procesowe, w razie zniszczenia lub zaginięcia akt sprawy administracyjnej, w drodze analogii powinny być stosowane przepisy księgi czwartej Kodeksu postępowania cywilnego dotyczącej postępowania w razie zaginięcia lub zniszczenia akt, tj. art. 716-729 k.p.c. (por. wyrok NSA z 02 kwietnia 1998 r., sygn. akt IV SA 1438/96, niepublikowany, LEX nr 45944, wyrok NSA z 04 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 419/98, niepublikowany, LEX 47260 oraz wyrok NSA z 08 grudnia 2000 r. sygn. akt IV SA 2112/98, niepublikowany, LEX 54461).
Brak dysponowania przez organ nadzoru aktami postępowania zwykłego, w tym nawet decyzją, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności, jest zawsze problemem o charakterze wyłącznie faktycznym i nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.
Niepodjęcie działań w celu odtworzenia zaginionych lub zniszczonych akt sprawy administracyjnej dotyczącej likwidacji Towarzystwa [...] w M. stanowi, w ocenie Sądu, istotną wadę postępowania administracyjnego mogącą wpływać na dalsze rozstrzygnięcie sprawy.
Podkreślić należy, iż organ prowadzący postępowanie winien, podczas odtwarzania zaginionej decyzji Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] marca 1949 r., wziąć między innymi pod uwagę znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty przekazane organowi przez Archiwum Państwowe w [...], a w szczególności rękopis dokumentu opatrzony datą [...] marca 1949 r. o numerze [...].
Sąd nie podzielił natomiast zarzutów skargi o naruszeniu przepisów ustawy o narodowych zasobach archiwalnych i archiwach oraz rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie instrukcji kancelaryjnej dla organów gmin i związków międzygminnych, gdyż przepisy te regulują między innymi kwestie archiwizacji dokumentów a nie postępowania administracyjnego, a ponadto przywołane rozporządzenie ma zastosowanie do organów gmin i związków międzygminnych, nie zaś do naczelnych czy centralnych organów administracji rządowej lub wojewodów.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)., orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 209 p.p.s.a.