Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] czerwca 2012 r. B. S. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci A. L. i W. L., na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane, na podstawie art. 83 ww. ustawy przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:
- - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a nie spełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że ojciec dzieci D. L., zmarły w wieku 30 lat ma udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 2 lata, 3 miesiące i 29 dni. Ponadto w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, ma udokumentowany okres jak wyżej.
D. L. w dniu [...] lipca 1999 r. ukończył 18 lat, natomiast pierwsze zatrudnienie poparte opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe podjął dnia [...] kwietnia 2007 r., tj. w wieku 25 lat. W latach 2007-2009 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym.
Ponadto podkreślił, że w jego ocenie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenia przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskującego, z tym, że nie może ona stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy B. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podkreśliła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Wskazała, że ojciec dzieci w okresie od 1982 r. do 2000 r., od 2000 r. do 2004 r. oraz od października 2004 r. do kwietnia 2006 r. pobierał z ZUS rentę rodzinną, ponieważ uczęszczał do szkoły. Zginął w wypadku w okresie zatrudnienia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] września 2012 r. i w uzasadnieniu przytoczył wcześniejszą argumentację.
Dodał ponadto, że ojciec dzieci kontynuował naukę w systemie zaocznym od [...] września 1999 r. do [...] stycznia 2005 r., z przerwami, które umożliwiały podjęcie zatrudnienia
Z akt wynika, że od [...] grudnia 1982 r. do [...] stycznia 2000 r., od [...] września 2000 r. do [...] sierpnia 2004 r. i od [...] października 2004 r. do [...] kwietnia 2006 r. pobierał rentę rodzinną w trybie zwykłym, jednak pobieranie renty nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ww. ustawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. S. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2012 r. oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą.
Podkreśliła, że z ojcem dzieci była po rozwodzie i nie posiada dokładnych informacji na temat jego ubezpieczenia, rejestracji jako bezrobotnego oraz dokładnych informacji na temat zgonu. Wie, że było to w okresie zatrudnienia, a ojciec dzieci nie był pod wpływem alkoholu. Na dzieci otrzymywała alimenty.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. nr 153, poz. 1227 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty i pozostawia przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie.
Z cytowanego już wyżej przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o świadczenie, 3) brak niezbędnych środków utrzymania.
W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, zgodnie z treścią art. 124 cytowanej już wyżej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 k.p.a.).
Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się tymczasem do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że zmarły ojciec dzieci posiadał stosunkowo krótki do wieku, udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy, a przecież omawiany przepis art. 83 ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego i wobec tego, okoliczność ta nie ma przesądzającego charakteru w sprawie.
Kwestią zasadniczą są natomiast powody niespełnienia przez D. L. wymagań, uprawniających do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie oraz ocena, czy nie nastąpiło to wskutek szczególnych okoliczności.
Jak wynika z akt sprawy, zmarły nagle w wieku 30 lat mężczyzna, ma 2 lata, 3 miesiące i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych.
Nie bez znaczenia jest okoliczność, że D. L. zginął nagle w wieku 30 lat, w okresie zatrudnienia, w związku z tym pozostaje bardzo duże prawdopodobieństwo, że gdyby nie ten nieszczęśliwy wypadek wypracowałby prawo do świadczenia w trybie zwykłym.
Ponadto Prezes ZUS, zupełnie nie wyjaśnił, w jakich okresach ojciec dzieci rejestrował się jako bezrobotny w związku z poszukiwaniem pracy.
Również wskazać należy, że Prezes ZUS w sposób nieuprawniony, przyjął jako przesłankę negatywną, pobieranie przez ojca dzieci renty rodzinnej do 25 roku życia, w czasie kontynuowania nauki szkolnej w trybie zaocznym od [...] września 1999 r. do [...] stycznia 2005 r.
Podane wyżej okoliczności wymagają dokładnego przeanalizowania pod kątem, czy nie miały one wpływu na długość okresu składkowego i nieskładkowego, warunkującego przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się w ogóle do powyższych kwestii, a zdaniem Sądu były to okoliczności, które można by uznać za istotnie z punktu widzenia pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W tym stanie rzeczy, organ powinien ponownie dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem wystąpienia w sprawie przesłanki szczególnych okoliczności, uzasadniających przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.
Reasumując wskazać należy, że Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), należało orzec, jak w sentencji wyroku.
W oparciu o artykuł 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.