Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] września 2006 r., odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej [...] po zmarłym ojcu.
W uzasadnieniu organ wskazał, powołując się na treść przepisu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego, natomiast świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie.
Prezes ZUS stwierdził, iż zmarły w wieku 45 lat ojciec małoletniej posiadał łącznie udowodniony okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 15 lat 3 miesiące i 2 dni. Natomiast w dziesięcioleciu przypadającym przed datą zgonu w dniu [...] września 2005 r. zamiast wymaganych przepisami 5 lat ubezpieczenia, wykazał tylko 1 rok 4 miesiące i 3 dni. Od ustania ubezpieczenia w 1997 r. do dnia zgonu minęło ponad 7 lat i w tym okresie ojciec dziecka nie podejmował pracy objętej ubezpieczeniem społecznym. Ponadto stwierdził, iż sama trudna sytuacja materialna i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przedstawicielka ustawowa małoletniej [...] – jej matka, B. P. wniosła o uchylenie decyzji, zarzucając, iż została ona wydana z naruszeniem przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W uzasadnieniu podniosła, iż mąż nie mógł udowodnić wymaganego okresu zatrudnienia ze względu na stan wysokiego bezrobocia w województwie [...]. Powiatowy Urząd Pracy w T., w którym był zarejestrowany jako bezrobotny nie był w stanie zaproponować mu jakiejkolwiek pracy. Dlatego pracę wykonywał "na czarno", zdobywając w ten sposób środki finansowe na utrzymanie córki.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Ustosunkowując się do zarzutów skargi, organ stwierdził, iż do tragicznej śmierci ojciec dziecka od niemal 8 lat nie pracował i nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu. Fakt, że w tym okresie podejmował prace nieobjęte ubezpieczeniem nie ma charakteru okoliczności szczególnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Dokonując zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, iż nie narusza ona prawa.
Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 83 § 1 wymienionej wyżej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, przepis art. 83 stanowi regulację szczególną – pozwalającą na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie.
Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać" je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza bynajmniej, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści tego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.
Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek.
Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, w związku z czym szczególna okoliczność, o której mowa w przepisie odnosi się do osoby zmarłej.
W świetle powyższego, przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ojciec dziecka nie spełnił warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego z jakichś szczególnych powodów (pierwsza z wymienionych przesłanek).
Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie uzasadnia przyjęcia, iż brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego jest wynikiem przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Zmarły w wieku 45 lat ojciec małoletniej [...] posiadał łącznie udowodniony okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 15 lat 3 miesiące i 2 dni. W ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia przez 1 rok 4 miesiące i 3 dni. W chwili tragicznej śmierci od niemal 8 lat już nie pracował i nie był ubezpieczony.
Z akt sprawy nie wynika, aby przeszkodą w podejmowaniu pracy był stan zdrowia J. P. Nie można też przyjąć jako przyczynę braku dłuższego stażu ubezpieczeniowego wskazywanego przez skarżącą wysokiego bezrobocia w województwie [...], a to z tego względu, iż ojciec dziecka jednak podejmował zatrudnienie "na czarno" bez ubezpieczenia. Świadome zatrudnienie się bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek nie może być uznane za okoliczność uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 3238/00, Lex nr 50999).
Reasumując, stwierdzić należy, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo przyjęto, iż brak jest podstaw prawnych do przyznania uprawnień do renty rodzinnej po zmarłym ojcu dziecka.
W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.