Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej MSWiA/organ) decyzją nr [...] z dnia [...] września 2020 r. po rozpatrzeniu wniosku Pana T. B. (dalej wnioskodawca/skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy przepisów ustawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2017 r. skarżący wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (ówcześnie obowiązujący Dz.U. z 2016 r. poz. 708, z późn. zm.; dalej ustawa zaopatrzeniowa).
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
W odwołaniu założonym w terminie skarżący stwierdził, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organu zawartym w zaskarżonej decyzji. Uznał, że w całości spełnia kryteria ustawowe, a w przypadku gdy "okres służby przed 1989 r. i to dociągniętej aż do końca lipca 1990 r." to mniej niż 30% całej wysługi emerytalnej, musi to być interpretowane" na jego korzyść. Nadto wskazywał, że podjęcie służby w SB związane było "...z niezwykle zawiłą sytuacją rodzinną..." brak członkostwa w PZPR, podjęcie studiów pedagogicznych w celu poszukiwania innego zawodu oraz pracę "na obszarze nie mającym styczności z członkami opozycji demokratycznej". Podkreślił, iż nie przyczynił się w "najmniejszym stopniu do jakichkolwiek represji wobec członków opozycji demokratycznej".
Odnosząc się do przesłanki wskazanej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej stwierdził, iż zgadza się w całości z argumentem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że jego służba pełniona była rzetelnie w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, o czym świadczą otrzymane liczne pochwały i nagrody oraz dokumentacja zgromadzona w sprawie.
Wskazał, że swoją emeryturę wypracował "po 1989 r. - w służbie Wolnej Polski", a jego życiorys i dokonania w pełni zasługują na miano "szczególnie uzasadnionego przypadku", w związku z czym prosi o ponowne rozpatrzenie sprawy co do jej istoty i wydanie pozytywnej decyzji.
Analizując niniejszą sprawę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] września 2020 r. wskazał, że na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Wskazane w ww. artykule przesłanki muszą być spełnione łącznie.
Organ podniósł, że z kopii akt osobowych przekazanych do sprawy przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu za pismami z dnia [...] grudnia 2017 r. oraz z dnia [...] marca 2020 r. wynika, że wnioskujący w okresie od dnia [...] marca 1983 r. do dnia [...] lipca 1990 r., tj. przez 7 lat i 5 miesięcy pełnił służbę na stanowisku młodszego i. a następnie i. Wydziału [...] w S., tj. w jednej z jednostek enumeratywnie wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej.
Wskazał, że skarżący pełnił służbę w okresie od dnia [...] grudnia 1979 r. do dnia [...] stycznia 1997 r. oraz od dnia [...] czerwca 1997 r. do dnia [...] lutego 2008 r.,tj. przez 27 lat, 9 miesięcy i 1 dzień, z czego na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej - od dnia [...] marca 1983 r. do dnia [...] lipca 1990 r., tj. przez 7 lat i 5 miesięcy co stanowi ok. 27 % całkowitej służby. Organ podkreślił, iż służba skarżącego była służbą podjętą nie przypadkowo, lecz w pełni świadomie oraz ze względu na długość okresu jej pełnienia - trwałą. Uznał, że wskazany czas realizacji obowiązków służbowych na rzecz totalitarnego państwa nie miał charakteru tymczasowego, doraźnego czy epizodycznego i z całą pewnością strona przez ten okres dokładnie zaznajomiła się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem.
W ocenie organu powyższe potwierdza analiza akt przedmiotowej sprawy, która dowiodła, iż zakończenie wskazanego okresu pełnienia przez ww. służby na rzecz państwa totalitarnego nie wynikało z jego woli, ale z likwidacji i transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce. Organ podniósł, że analiza materiału dowodowego (stanowiącego kopię akt osobowych o sygn. IPN [...]), pozwala na domniemanie, iż skarżący utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny, czy sprawa wnioskodawcy stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie wobec niego ww. przepisu.
W archiwalnych aktach osobowych byłego funkcjonariusza znajdują się m.in. informacje, iż ww.: "Od marca 1983 roku został zatrudniony w tut. Wydziale [...] na stanowisku m. i. Z dniem [...] kwietnia 1986 r. został awansowany na stanowisko i. za zaangażowanie i zdyscyplinowanie w realizacji zadań operacyjnych. Pracuje na odcinku operacyjnego zabezpieczenia międzynarodowej wymiany turystycznej. Posiada na kontakcie 17 t.w. z czego 6 pozyskał samodzielnie. Postawa etyczno-moralna bez zastrzeżeń. Skrystalizowany światopogląd (...opinia służbowa z dnia [...] lipca 1986 r....)."
Odnosząc się do pierwszej z przesłanek formalnych organ wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, a nadto winna być rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Jego zdaniem opisany wyżej i w aktach sprawy okres służby na rzecz państwa totalitarnego stanowiący 7 lat i 5 miesięcy co stanowi ok. 27 % całkowitej służby, nie może być uznany za okres krótkotrwały.
Analizując drugą przesłankę organ wskazał, że skarżący rzetelnie realizował zadania i obowiązki w trakcie pełnienia służby w Policji po dniu 12 września 1989 r., na co wskazują informacje zawarte w opiniach służbowych, ale przebieg służby skarżącego nie pozwala przyjąć, by został spełniony warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku" wynikający z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Uprawnienie z art. 8a ma charakter wyjątkowy i dotyczy wyłącznie osób, w przypadku których "krótkotrwałość" jest niezaprzeczalna, a "rzetelność" służby oczywista, bezdyskusyjna i poparta nadzwyczajnymi osiągnięciami - w szczególności pełniona z narażeniem zdrowia i życia, bowiem tylko wówczas można uznać, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Stwierdził, iż skarżący nie wykazał się szczególnymi zasługami w służbie Państwu i społeczeństwu, czy też wybitnymi osiągnięciami w działalności publicznej podejmowanej z pożytkiem dla kraju wobec czego aby można było rozpatrywać zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" obie przesłanki wskazane w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej muszą zostać spełnione łącznie.
Biorąc pod uwagę powyższe organ orzekł jak w decyzji.
Skargę na powyższe orzeczenie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zarzucając naruszenie:
- 1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 ustawy poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że niespełnienie jednej z przesłanek określonych w punkcie 1 i 2 niniejszego przepisu tj. "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie pozwala na uznanie, iż zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, a w konsekwencji powoduje niemożność wyłączenia w stosunku do skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy, w sytuacji gdy prawidłowa interpretacja niniejszego przepisu prowadzi do wniosku, iż przesłanki określone w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 są przesłankami pomocniczymi względem głównej przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" i niespełnienie którejkolwiek z nich nie wyłącza możliwości zastosowania uprawnienia określonego w art. 8a ust. 1 ustawy,
- 2. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez błędne ustalenie okresu pełnienia służby przez skarżącego i przyjęciu, iż okres ten wynosił 27 lat, 9 miesięcy i 1 dzień, podczas gdy w rzeczywistości okres ten wynosił 32 lata, co spowodowało błędne wyliczenie stosunku okresu służby skarżącego na rzecz państwa totalitarnego, skutkujące przyjęciem, iż skarżący nie spełnia przesłanki "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r.",
- 3. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 8a ust. 1 ustawy poprzez błędne ustalenie, iż skarżący w okresie służby nie brał udziału w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla jego życia i zdrowia oraz że nie otrzymywał żadnych orderów, odznaczeń państwowcy, medali resortowych czy wyróżnień, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy świadczy przeciwnie, co skutkowało przyjęciem, iż w stosunku do skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.
Jego zdaniem wykładnia art. 8a ustawy przez organ polegająca na przyjęciu, iż "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy, należy rozpatrywać po koniunkcyjnym spełnieniu dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek, nie jest prawidłowa. Uznał, że organ mylnie przyjmuje, że przesłanki wskazane w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy muszą występować łącznie, a brak spełnienia którejkolwiek z nich powoduje niemożność skorzystania z kompetencji wyrażonej w tym przepisie. W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się, że przesłanki "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie są przesłankami samoistnymi, lecz są powiązane z główną przesłanką "szczególnie uzasadnionych przypadków", która to została przez ustawodawcę wyraźnie wyodrębniona. Uznał, że literalna wykładnia art. 8a ust. 1 ustawy nie pozwala na przyjęcie, że "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" stanowią samoistne przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, z uwagi na posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "ze względu na", który to dookreśla jedynie treść "szczególnie uzasadnionych przypadków". Z uwagi na to, iż kryteria wskazane w punktach 1 i 2 ust. 1 art. 8a ustawy nie stanowią przykładowego wskazania "szczególnie uzasadnionych przypadków" (ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem
"w szczególności"), ich treść należy oceniać przez pryzmat treści "szczególnie uzasadnionych przypadków", dlatego też jego zdaniem nie można przyjąć, iż brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek pomocniczych automatycznie wyłącza możliwość spełnienia przesłanki głównej. Wskazał, że stanowisko to znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, w tym w najnowszym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2020 r. o sygnaturze I OSK 2514/19, gdzie Sąd zauważył, że "zgodnie z wynikającą z treści art. 8a ustawy z 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy normą materialno-prawną, organ badając, czy została ona spełniona przez wnioskodawcę powinien przede wszystkim zbadać, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, a pomocniczą rolę w ustaleniu czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek pełnią dwa kryteria tj. kryterium krótkotrwałej służby oraz kryterium rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków.
Przy czym sam brak spełnienia któregoś z pomocniczych kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 tej ustawy nie wyłącza możliwości spełnienia przesłanki szczególnie uzasadnionych przypadków." Zgodnie ze wskazaniami Sądu w przypadku niespełnienia jednej z przesłanek pomocniczych organ obowiązany jest do zbadania, czy służba danej osoby, mimo iż nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r." bądź nie odznaczała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru.
Wskazując na powyższe skarżący uznał, że organ niesłusznie przyjął, iż w pierwszej kolejności należy zweryfikować, czy strona spełniła przesłanki określone w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, a dopiero w dalszej kolejności rozważyć wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku, zaś stwierdzenie niespełnienia jednej z przesłanek pomocniczych jest wystarczające do odmowy wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy.
Nie zgodził się ze stanowiskiem organu, iż służba skarżącego w niniejszej sprawie nie była pełniona krótkotrwale. Podniósł błędne wyliczenie okresu służby i pracy, który wynosił 32 lata, a nie jak wskazał w uzasadnieniu organ 27 lat, 9 miesięcy i 1 dzień, co w konsekwencji również wiązało się z błędnym wyliczeniem okresu jego służby na rzecz państwa totalitarnego, który wynosi 23,9%, a nie 27%. Ponadto wskazał, iż nawet kilkuletnia służba funkcjonariusza nie przekreśla uznania jej za "krótkotrwałą", albowiem należy uwzględnić cały okres służby danego funkcjonariusza.
Odnosząc się do przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" wskazał, że sformułowana została przy użyciu zwrotów nieostrych, których to ustalenie przysparza wiele trudności interpretacyjnych a ustawodawca pozostawił organowi pewien luz decyzyjny, który jednak nie może być tożsamy z dowolnością. Podniósł, że organ oceniając zajście przesłanki szczególnie uzasadnionych przypadków powinien wziąć pod uwagę przesłanki pomocnicze określone w pkt 1 i 2 ust. 1 art. 8a ustawy, które to jednak samoistnie nie przesądzają o wystąpieniu bądź też nie wystąpieniu szczególnie uzasadnionego przypadku.
Skarżący nie podzielił rozważań organu, że w czasie służby nie brał udziału w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla jego życia i zdrowia oraz że nie otrzymywał żadnych orderów, odznaczeń państwowych, medali resortowych czy wyróżnień. Wskazał, że z akt sprawy wynika, że posiadał ogromne osiągnięcia w walce z przestępczością zorganizowaną oraz skorumpowanymi funkcjonariuszami, za które otrzymał liczne wyróżnienia i nagrody m.in. wyróżnienie Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji za przyczynienie się w ujawnieniu kanału przemytniczego tkanin tapicerskich, wyróżnienie Komendanta P. Oddziału Straży Granicznej w związku z przyczynieniem się do ujawnienia i procesowego zabezpieczenia dowodów świadczących o korupcji funkcjonariuszy P. Oddziału Straży Granicznej, nagrodę pieniężną za podjęte działania skutkujące udaremnieniem wwozu do Polski środków odurzających w postaci marihuany o szacunkowej wartości około 58.000 złotych, wyróżnienie Komendanta P.Oddziału Straży Granicznej w związku z doprowadzeniem do zatrzymania grupy przestępczej trudniącej się sprowadzaniem do Polski kradzionych samochodów. Otrzymane wyróżnienia i nagrody pozostają w związku ze szczególnym charakterem czynności wykonywanych przez skarżącego, podczas których niejednokrotnie narażany był na utratę życia i zdrowia.
W odniesieniu do drugiej z przesłanek stwierdził, że organ prawidłowo uznał, iż jego służba była pełniona rzetelnie, a więc spełnia on przesłankę określoną w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.
W związku z powyższym wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] września 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie o odmowy wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy przepisów ustawy zaopatrzeniowej.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej P.p.s.a.) lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Prawidłowe jest stanowisko organu, prezentowane w zaskarżonej decyzji, co do istotnych uwarunkowań formalnych i faktycznych sprawy, gdy chodzi o ocenę, czy służba wnioskodawcy na rzecz totalitarnego państwa może być uznana za krótkotrwałą. W ocenie Sądu uznanie służby na rzecz totalitarnego państwa za krótkotrwałą jest jedynym z niezbędnych warunków zastosowania wyjątku, ustanowionego art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Wobec uprzedniego zreferowania argumentacji organu, jej powtarzanie byłoby zbędne. Sąd przyjmuje stanowisko organu za własne, z poniższym zastrzeżeniem.
Wyłożenie przez organ pojęcia "krótkotrwała służba" jest wprawdzie nazbyt wąskie jednak czytelne. Sąd przychyla się do rozumienia tego sformułowania zaprezentowanego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z Warszawie z 3 czerwca 2019 r. o sygn. akt II SA/Wa 2346/18. Jego treść jest znana organowi a dostępna dla wnioskodawcy w sieci teleinformatycznej (CBOSA). Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu tego orzeczenia, pojęcie krótkotrwały, "...gdy odnosić go do okresu pracy (czy służby), nie oznacza wyłącznie zatrudnienia "tymczasowego", "doraźnego" czy "epizodycznego"..." (tak w przywołanym przez organ stanowisku judykatury). Może ono obejmować okres nawet kilku lat.
Wykonywanie pracy przez dany czas nie jest - nawet z perspektywy całego ludzkiego życia - rozumiane potocznie jako krótkotrwałe. Z kolei użycia w art. 8a ust. 1 pkt 1 określenia krótkotrwała nie sposób kojarzyć wyłącznie z przewagą okresu służby na rzecz państwa demokratycznego nad pełnioną dla państwa totalitarnego. Określenia te nie są bowiem w języku potocznym - w kontekście wykonywania pracy - stosowane zamiennie i rozumiane jako tożsame. Gdyby intencją prawodawcy było powiązanie stosowania wyjątku wyłącznie z przewagą okresu pozostałej służby nad tą, na rzecz totalitarnego państwa, wyraziłby swoją wolę inaczej.
Trafnie wywiedziono też w uzasadnieniu zaskarżonego aktu, że warunek krótkotrwałej służby na rzecz totalitarnego państwa, musi występować łącznie z przesłanką rzetelnego jej pełnienia po 1990 roku (tak art. 8a ust. 1 pkt 2) oraz zaistnienia innych szczególnych okoliczności.
Wobec tego, za zbędne można uznać w realiach rozpatrywanej sprawy – gdy nie wystąpił warunek krótkotrwałości służby - prowadzenie przez organ postępowania w kierunku ustalenia, czy zachodzą inne przesłanki dla zastosowania wobec wnioskodawcy wyłączenia reguł ogólnych, w myśl art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Organ pomimo tego, że nie był obowiązany zajmować stosownego stanowiska w danej kwestii to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko takie przedstawił.
Orzekającemu w sprawie Sądowi znane są stanowiska, formułowane przez szereg składów orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje się tam, że dopuszczalne jest zastosowanie wyjątku, gdy jest spełniony jeden z warunków, wymienionych w art. 8a ust. 1 pkt 1 albo 2. Przepisu nie można jednak wykładać wbrew jasno wyrażonej woli prawodawcy – tam, gdzie jego intencja jest możliwa do jednoznacznego odkodowania, wobec brzmienia normy (patrz analogicznie wyrok Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2015 r. w sprawie o sygn. akt II CSK 518/14). Użyte w zdaniu wstępnym art. 8a ust. 1 sformułowanie "może wyłączyć stosowanie", przy wskazaniu, jakie okoliczności muszą wystąpić (zwrot "ze względu na"), wyklucza przyjęcie, jakoby wolą prawodawcy – gdy uzewnętrznił ją jednoznacznie brzmieniem regulacji – było szersze stosowanie wyjątku. Wyjątki nie mogą być bowiem wykładane rozszerzająco. Także, gdy określona instytucja prawna jest zawarta w kompleksie regulacji, stanowiących rozwiązania szczególne - tu specjalne reguły określania uposażeń emerytalnych i rentowych, co do funkcjonariuszy, którzy pełnili wcześniej służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Z kolei, zamieszczenie na końcu art. 8a ust. 1 pkt 1 spójnika "oraz" wyklucza uznanie, jakoby wolą prawodawcy było zastosowanie wyjątku w razie wystąpienia tylko jednej z przesłanek wymienionych w pkt 1 i 2.
Jedynie na marginesie, wypada odnotować, że analogiczną ocenę - lecz co do służby na rzecz totalitarnego państwa, trwającej 28% całości służby - jako niemogącej być określoną mianem krótkotrwała, wyrażono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2019 r. (sygn. akt I OSK 2125/19 – dostępny w CBOSA). Po przywołaniu w jego uzasadnieniu poglądu - jakoby warunkiem zastosowania art. 8a ust. 1 nie musiało być spełnienie obu przesłanek, spośród wymienionych w jego pkt. 1 i 2 - skonstatowano, że - w rozpatrywanym przypadku - nie spełniono warunku sformułowanego w pkt. 1 (krótkotrwała służba na rzecz państwa totalitarnego).
Zdaniem NSA wykluczało to zastosowanie wyjątku od zasad ogólnych (oddalono skargę kasacyjną na wyrok sądu I instancji, gdzie nie uwzględniono skargi byłego funkcjonariusza).
Odnosząc się do zarzutu skargi, jakoby rolą organu przy ocenie, czy służba wnioskodawcy na rzecz totalitarnego państwa może być uznana za krótkotrwałą, miała być także analiza jej charakteru, wskazać należy, że to czy dany funkcjonariusz pełnił służbę na rzecz totalitarnego, państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej oraz jej konkretny okres mogą być rozważane jedynie w postępowaniu w przedmiocie obniżenia uposażenia. Nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym byłaby sytuacja, gdy ta sama okoliczność faktyczna może podlegać ocenie w dwu konkurencyjnych trybach, a sformułowane tam wnioski mogłyby być odmienne. Skoro służba na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu ustawy stanowi przesłankę stosownego obniżenia uposażenia byłych funkcjonariuszy i - w tym przedmiocie – wydaje się orzeczenie administracyjne, podlegające kontroli sądowej (właściwe są tu sądy powszechne), nie może być uznana za właściwą wykładania przypisów, prowadząca do przyjęcia, że dana okoliczność może być badana ponownie - w ramach postępowania w przedmiocie zastosowania regulacji szczególnej, w kwestii wyłączenia reguł obniżenia uposażenia funkcjonariuszy, pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Podnoszone w skardze szczególne okoliczności pełnienia służby (charakter pracy) mogłyby mieć natomiast znaczenie o ile jej okres mógłby zostać zakwalifikowany, jako krótkotrwały, co w rozpatrywanej sprawie nie ma miejsca. Musiałaby być ona wówczas analizowana w kontekście wystąpienia warunków zastosowania wyjątku, przewidzianego w art. 8 ust. 1 zdanie wstępne ustawy zaopatrzeniowej - w kontekście przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku.
Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.