Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2267/20

Uzasadnienie

Zaskarżonym aktem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 127 § 3, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", - utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lipca 2020 r. o odmowie przyznania p. M. S., zwanej dalej "Wnioskodawcą", renty w drodze wyjątku (dalej jako "świadczenie"). W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną".

W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

1. - przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki:
2. - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
3. - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania,
4. - dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie; brak wystąpienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia,
5. - podnoszona przez Wnioskodawcę okoliczność - nieprowadzenia ze współmałżonkiem wspólnego gospodarstwa domowego - nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy; małżeństwo nie zostało bowiem rozwiązane wyrokiem sądowym a Wnioskodawca nie pozostaje w separacji orzeczonej przez sąd; zgodnie z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25.02.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy {Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), jak również wedle ugruntowanego stanowiska judykatury, współmałżonek wnioskodawcy nie jest zwolniony z obowiązków, wynikających z założenia rodziny - pomocy w zaspokajaniu potrzeb rodziny, polegającej na osobistych staraniach i pracy we wspólnym gospodarstwie domowym; małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (tak: postanowienie NSA o sygn. akt GZ 71/04 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"),
6. - obowiązek małżonków przyczyniania, się do zaspokajania potrzeb rodziny, powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa i gaśnie z chwilą jego ustania bądź unieważnienia; istnieje niezależnie od ustroju majątkowego małżonków,
7. - z formalnego punktu widzenia Wnioskodawca nadal pozostaje w związku ze swoim współmałżonkiem; osiągany przezeń dochód - z tytułu wynagrodzenia za pracę - należy więc uwzględnić przy ustalaniu przesłanki z art. 83 ustawy emerytalnej - oceniając posiadanie niezbędnych środków utrzymania (tak: wyrok WSA o sygn. akt II SA/Wa 888/10 - dostępny CBOSA),
8. - z akt sprawy wynika, że miesięczny dochód rodziny Wnioskodawcy to 3910,00 zł (wynagrodzenie współmałżonka z tytułu zatrudnienia); dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wynosi 1955,00 zł; nie pozwala to stwierdzić, że Wnioskodawca nie ma niezbędnych środków utrzymania,
9. - pojęcia "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie zdefiniowano w ustawie emerytalnej; przy ustaleniu spełnienia tego kryterium należy dostępne środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury (tak wyroki NSA o sygn. akt I OSK 2248/12 oraz WSA o sygn. akt II SA/Wa 1851/16 - dostępne w CBOSA); od 1 marca 2020 r. to 1200,00 zł brutto,
10. - art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, nie zaś niewystarczających środków utrzymania; ocena sytuacji materialnej osób, ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna; obiektywizmu nie zapewniłoby posłużenie się - jako kryterium głównym - wydatkami (tak: wyrok WSA o sygn. akt II SA/Wa 1625/16 - dostępny w CBOSA).

W skardze sformułowano następującą argumentację:

1. - decyzja jest dla Wnioskodawcy krzywdząca; nie uwzględniono szczególnych okoliczności, które dotyczą danego przypadku; przez 25 lat Wnioskodawca nie mógł podjąć zatrudnienia, ponieważ sprawował stałą, bezpośrednią opiekę nad córką; urodziła się ona jako niepełnosprawna i przez całe życie wymagała stałej opieki; sprawował ją Wnioskodawca, pobierając z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjne wobec rezygnacji z zatrudnienia - w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką,
2. - córka Wnioskodawcy zmarła [...] stycznia 2019 r.; bardzo przeżył to wydarzenie; jego stan zdrowia był zły już wcześniej, a uległ dalszemu pogorszeniu; Wnioskodawca leczy się z powodu [...]; jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia,
3. - organ nadinterpretuje obowiązujące przepisy; w żaden sposób nie odnosi się jednocześnie do indywidualnej sytuacji Wnioskodawcy,
4. - z mocy powołanych przepisów, Wnioskodawca nie mógł spełnić warunku 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w ostatnim dziesięcioleciu - przed złożeniem wniosku o rentę; w jego przypadku składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wypłacał ośrodek pomocy społecznej - w związku z pobieranym świadczeniem pielęgnacyjnym, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia - wobec konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką; składki te mogły być wypłacane do osiągnięcia przez Wnioskodawcę 25 letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego); ich opłacanie zakończyło się w 2013 roku; przez kolejne 6 lat Wnioskodawca sprawował nadal opiekę nad córką; taka konstrukcja przepisów automatycznie uniemożliwiała mu spełnienie warunku; stanowi to z pewnością wyjątkowy, niezawiniony przez Wnioskodawcę przypadek,
5. - podstawą odmowy było to, że Wnioskodawca zamieszkuje wraz ze współmałżonkiem, ten zaś osiąga dochód; o ile Wnioskodawca może liczyć na wsparcie współmałżonka to ma również prawo do własnego dochodu; był on pozbawiony najpierw możliwości podjęcia zatrudnienia - ponieważ córka wymagała stałej opieki - a następnie wtórnie prawa do nabycia własnego świadczenia - gdyż jest osobą całkowicie niezdolną do pracy,
6. - to, że - pomimo sprawowania przez 25 lat opieki nad córką - Wnioskodawca ma 22 lata 5 miesięcy i 14 dni okresów składkowych i nieskładkowych wskazuje, że brak prawa do renty stanowi wyłącznie zbieg niekorzystnych dlań okoliczności faktycznych oraz konstrukcji obowiązujących przepisów; Wnioskodawca nie zawinił temu w żaden sposób.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).

Sąd zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Trafnie organ odwoławczy skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy, przywołując stosowne poglądy judykatury. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną.

Odnosząc się zarzutów Wnioskodawcy należy jedynie dodać, co następuje.

W sprawie - co bezsporne - nie jest spełniony warunek, braku posiadania przez Wnioskodawcę niezbędnych środków utrzymania w myśl art. 83 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Co trafnie odnotował organ, wynika to z obowiązku wspólnego świadczenia małżonków na ich utrzymanie – przy określonych miesięcznych zarobkach współmałżonka Wnioskodawcy. Bezpodstawnie wprawdzie organ wskazał jako istotne prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego - czy ma to miejsce w danym przypadku organ w istocie nie ustalał. Nie ma to bowiem istotnego znaczenia w sprawie ze względu na istnienie obowiązku prawnego wspierania się przez współmałżonków - niezależnie od tego, czy aktualnie zamieszkują razem.

Świadczenie, o które wystąpił Wnioskodawca, ma charakter wyjątkowy gdyż może być przyznane pomimo niespełnienia warunków odprowadzenia składek w wymaganym zakresie. Błędne są więc wywody skargi, gdzie wskazywano jakoby Wnioskodawca miał prawo do uzyskiwania własnego dochodu. Z woli prawodawcy możliwe jest przyznanie danego świadczenia tylko w razie braku niezbędnych środków utrzymania. Nie wskazano, że chodzi o środki wynikające z dochodów osobistych.

Wobec wskazanych uwarunkowań jedynie na marginesie należy wskazać, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia - wobec opieki nad niepełnosprawną córką – zasługuje na najwyższe uznanie, to jednak - z woli prawodawcy - jedynie określony czas sprawowania opieki objęty jest regułą odprowadzenia składki za osobę, która się temu poświęci. Każdy, podejmujący decyzję o rezygnacji z pracy po tym okresie, musi się liczyć z tego konsekwencjami, w kontekście uzyskania uprawnień emerytalnych czy rentowych. Są one generalnie następstwem współuczestniczenia w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych, gdzie świadczenie jest pochodną współudziału w odprowadzaniu składek. Generalnie osoba, która nie spełnia obowiązku odprowadzania składek, nie ma roszczenia o objęcie jej systemem świadczeń. Wyjątki od tej reguły prawodawca opisał wąsko – m.in. w art. 83 ust. 1 ustawy ubezpieczeniowej.

Jak wskazano wcześniej Wnioskodawca nie spełnia przede wszystkim warunku określonego, jako brak niezbędnych środków utrzymania.

Istotną okolicznością w sprawie nie może być, podnoszony przez Wnioskodawcę, brak możliwości podjęcia przezeń zatrudnienia - wobec stanu zdrowia. Spełnienie danego warunku uzyskania świadczenia w drodze wyjątku nie było kwestionowane. Jego wystąpienie nie jest jednak przesłanką wystarczającą dla uzyskania renty w drodze wyjątku.

Nie naruszono więc przepisów prawa procesowego, co do obowiązku właściwego wyjaśnienia istotnych uwarunkowań faktycznych sprawy i uzasadnienia orzeczenia, oraz przepisu prawa materialnego, zakreślającego kiedy dane świadczenie może być przyznane (art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej). Sąd nie spostrzegł wobec argumentacji skargi ani też z urzędu wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego.

Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.