Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2004 r. nr [...], którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił M. K. występującej w imieniu małoletniej S. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby tej osobie.
Organ wskazał, iż zmarły A. K. ojciec małoletniej S. K. - na przestrzeni 46 lat życia posiadał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 22 lata 10 miesięcy i 24 dni. Jednakże od [...] stycznia 2000 r. do daty zgonu w dniu [...] października 2003 r. posiadał ponad 3-letnią przerwę w zatrudnieniu, mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. We wskazanym okresie był osobą zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Wskazał, iż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego.
W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. K. wnosiła o uchylenie decyzji. Wskazała na długi, bo prawie 23-letni staż pracy ojca dziecka oraz jego chorobę [...] kończyn dolnych, [...] kończyn dolnych. Podnosiła, iż w maju 2002 r. mąż doznał zwichnięcia stawu skokowo-goleniowego i przez 7 tygodni miał nogę w gipsie, a następnie przebywał długą rehabilitację.
Ponadto A. K. przebywał dwukrotnie [...] w szpitalu w R. Kwestionowała również orzeczenie wydane przez lekarza orzecznika ZUS z 2001 r.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Dodatkowo podniósł, iż lekarz orzecznik ZUS, opierając się na całości dokumentacji medycznej, stwierdził u ojca dziecka niezdolność do pracy dopiero od dnia zgonu, jednocześnie wskazał, że brak jest podstaw do stwierdzenia niezdolności do pracy od 2001 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. l ustawy z dnia 17grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 ww. ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
Jak wynika z akt sprawy, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes ZUS, odmawiając przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletniej S. K., wskazał na brak szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby niemożność podjęcia pracy przez ojca dziecka w okresie od [...] stycznia 2000 r. do [...] października 2003 r. - tj. do daty jego śmierci, a więc przez okres 3 lat i 9 miesięcy.
Wskazać należy, że ustawa nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich występowanie w odniesieniu do każdego przypadku należy rozpatrywać indywidualnie. Do szczególnych okoliczności należy zaliczać takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę, w stosunku do której bada się ich istnienie. Spowodowane być one muszą ważnymi względami.
Przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku okolicznością, którą należy z pewnością brać pod uwagę, jest łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten winien być adekwatny w stosunku do wieku ubezpieczonego. A. K. w chwili śmierci miał 46 lat i legitymował się prawie 23-letnim okresem ubezpieczenia (w tym okres składkowy 22 lata 5 miesięcy i 22 dni). Jest to niewątpliwie długi okres ubezpieczenia w stosunku do wieku ubezpieczonego, co powinno skłonić Prezesa ZUS do wnikliwego zbadania przyczyn, które spowodowały, iż A. K. nie nabył uprawnień ustawowych do tego świadczenia. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja lekarska, z której wynika, iż u A. K. już w 2000 r. występowała choroba [...] kończyn dolnych. W dniu [...] maja 2002 r. doznał zwichnięcia [...] stawu skokowo-goleniowego, założony został gips na okres 7 tygodni, następnie, jak wynika to z karty badania rehabilitacyjnego z dnia [...] lipca 2002 r., poruszał się w stabilizatorze elastycznym, występowało osłabienie mięśni i ograniczenia ruchu.
W zaistniałej sytuacji organ powinien ocenić, czy istniejąca choroba [...] kończyn dolnych, [...] oraz związane z nią dolegliwości bólowe palców stóp należy potraktować jako okoliczności, których zmarły ojciec dziecka nie mógł przezwyciężyć i czy mogły one usprawiedliwiać brak aktywności zawodowej, zwłaszcza iż był on zarejestrowany w Państwowym Urzędzie Pracy od [...] stycznia 2000 r. do [...] września 2003 r.
Przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania wydaje się w tej sprawie poza sporem i nie wymaga dodatkowych ustaleń. Ustaleń tych i ponownej oceny wymaga sygnalizowana wyżej problematyka szczególnych okoliczności nienabycia prawa do świadczenia ustawowego.
Prezes ZUS ponowie rozpoznając sprawę winien pamiętać, że aczkolwiek decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter decyzji uznaniowej, jednak nie zwalnia go to od obowiązku wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji uzasadniającej wszystkie ustalenia faktyczne i prawne w sprawie.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.
W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.