Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy N. G. od decyzji z dnia [...] września 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
W toku sprawy ustalono, że N. G. w wieku 37 lat posiada udowodniony okres ubezpieczenia 12 lat, 6 miesięcy i 12 dni. W ostatnim dziesięcioleciu przed stwierdzeniem całkowitej niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2006 r. przepracował 3 lata, 8 miesięcy i 12 dni.
Organ podniósł, że w wykonywaniu przez ubezpieczonego zatrudnienia wystąpiły nieuzasadnione przerwy w ubezpieczeniu od [...] kwietnia 1995 r. do [...] maja 2000 r. oraz od [...] maja 2003 r. do [...] lipca 2004 r. W wymienionych zaś okresach przyjęto, że był on osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, gdyż nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby.
Prezes ZUS zwrócił uwagę, że N. G. we wniosku z dnia [...] czerwca 2006 r. podał, że pracował dorywczo bez zgłoszenia ubezpieczenia społecznego i odprowadzania z tego tytułu należnych składek. Wyjaśnił, iż świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek ma ten skutek, że osoba, która podejmuje takie zatrudnienie świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Fakt ten, zdaniem organu nie może być uznany za zdarzenie wyjątkowe i niezależne od woli wnioskodawcy stanowiące okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...).
Organ, odnosząc się do podnoszonego przez N. G. faktu wysokiego bezrobocia w miejscu zamieszkania, uznał, że także trudna sytuacja na rynku pracy nie jest szczególną okolicznością, wskutek której nie nabył on uprawnień do renty ustawowej. Powołał się przy tym na orzecznictwo sądowe w tym względzie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2345/04).
Organ stwierdził, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione.
W skardze do Sądu, N. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenie kosztów według norm przepisanych.
Wskazał, że niemożność podjęcia przez niego pracy spowodowana była utrzymującą się w jego miejscu zamieszkania, tj. w powiecie [...], ponadprzecietną w skali kraju stopą bezrobocia. Wyjaśnił, że wykonywanie dorywczych prac sezonowych było jedyną możliwością zapewnienia sobie bytu. Przez cały okres pozostawania bez pracy, poszukiwał jej i oczekiwał ofert z Urzędu Pracy. Wskazał, że w dziesięcioleciu przed wypadkiem był przez 3 lata, 8 miesięcy i 12 dni zarejestrowany jako bezrobotny. Uważa, że niemożność przezwyciężenia skutków braku pracy i brak środków na podjęcie pracy poza miejscem zamieszkania jest w jego sprawie okolicznością wyjątkową.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie ubezpieczonego szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym.
Jak wynika z akt sprawy, N. G. we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wskazywał na brak możliwości podjęcia pracy, mimo jej poszukiwania oraz to, że był zarejestrowany w charakterze bezrobotnego. Przy ocenie tej przesłanki istotne znaczenie ma fakt, że skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy wskutek przyczyny nagłej – wypadku w dniu [...] lipca 2005 r. w trakcie podlegania ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia.
Fakt podlegania ubezpieczeniu w dacie wypadku oraz przebieg zatrudnienia przed tą datą w powiązaniu z długim stażem ubezpieczeniowym może świadczyć, iż wykazane przez organ przerwy w ubezpieczeniu były skutkiem przyczyn zewnętrznych, od niego niezależnych, które należałoby oceniać w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...).
W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego dotyczącego stosowania art. 83 ust. 1 powoływanej ustawy nie jest bowiem wykluczone uznanie bezrobocia jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w tym przepisie. Należy zwrócić uwagę, że pogląd ten również podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt OSK 807/05.
Zdaniem Sądu, w świetle powołanych wyżej okoliczności nie można wykluczyć, że szczególną przyczyną, uniemożliwiającą wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego, który skutkowałby przyznaniem renty na zasadach ogólnych mogło być bezrobocie. W każdym bądź razie okoliczności te powinny być szczegółowo zbadane i wyjaśnione przez organ.
Fakt, iż skarżący zarejestrowany jako bezrobotny i pozostający bez środków utrzymania podejmował prace dorywcze, nie może być podstawą do jego negatywnej oceny z punktu widzenia spełnienia przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...) (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 144/06).
W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.
Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, ponieważ stosownie do art. 239 pkt 1 lit. e w związku z art. 212 powołanej wyżej ustawy skarżący był zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu.