Uzasadnienie
D. C., w dniu [...] stycznia 2004 r. złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] czerwca 2004 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
Wnioskodawczyni, w dniu [...] sierpnia 2004 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym ponownie powołując się na całkowitą niezdolność do pracy poprosiła o przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą. W jej uzasadnieniu podał, że wnioskodawczyni na 39 lat życia posiada 11 lat i 2 miesiące okresów ubezpieczenia, z tego tylko 8 lat i 5 miesięcy okresów składkowych. W 10-leciu przed orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawczyni legitymowała się okresem ubezpieczenia wynoszącym 2 lata i 11 miesięcy. Do wyczerpania w październiku 1996 r. prawa do zasiłku dla bezrobotnych, przez 6 lat, 4 miesiące i 24 dni, tj. do orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, nie wykonywała żadnej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Nie była wówczas osobą całkowicie niezdolną do pracy, a jedynie została od lutego 2002 r. uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez D. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której ponownie wskazała na bardzo zły stan zdrowia i trudną sytuację materialną.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania i z tych względów skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. - o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że przesłankami warunkującymi przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku są:
- 1) niespełnienie warunków dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami,
- 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek,
- 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślić należy, iż do przyznania tego rodzaju świadczenia wszystkie przesłanki określone w tym przepisie prawa muszą być spełnione łącznie.
Świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, należy uznać za wyjątkowe także z tego powodu, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnej i niepodlegającej kontroli swobody w tym zakresie. Organ, podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego jest zobowiązany do przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego. Z mocy art. 7 Kpa jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa.
W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych.
Jednym z warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.
Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy należało dojść do wniosku, że niespełnienie przez skarżącą warunków wymaganych w ustawie nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym i ta kwestia została przez organ prawidłowo oceniona i udokumentowana. Brak zatem tej przesłanki uniemożliwia przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Na marginesie podnieść należy, że przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną.
Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.