Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2006 r. i odmówił przyznania małoletnim J. i B. J., reprezentowanym przez matkę panią D. J. renty rodzinnej po zmarłym ojcu G. J. w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wyjaśnił również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia osoby zmarłej.
W ocenie Prezesa ZUS nie uznaje się za szczególną okoliczność faktu, że zmarły G. J. posiadał w okresie od [...] lipca 2001 r. do [...] października 2003 r. przerwę w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. We wskazanym okresie zmarły był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia i nie była wobec niego orzeczona niezdolność do pracy z powodu choroby. Organ podkreślił, iż w wymaganym dziesięcioleciu przed datą zgonu zmarły nie wypracował okresu 5 lat uprawniającego do nabycia renty, a wypracowany okres wynosi 3 lata 2 miesiące i 18 dni, ponieważ opieka nad dzieckiem w okresie od [...] czerwca 1995 r. do [...] maja 1998 r., jako okres nieskładkowy mogła być uwzględniona w wymiarze 1/3 okresów składkowych. Udokumentowany okres składkowy zmarłego wynoszący 19 lat 6 miesięcy i 11 dni jest nieadekwatny do wieku pana G. J., który w chwili zgonu miał 45 lata i w stosunku do swojego wieku powinien mieć odpowiednio dłuższy okres zatrudnienia.
Art. 83 cyt. ustawy nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego dla uzyskania świadczeń na zasadach ogólnych. Renta jest bowiem świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem składek na to ubezpieczenie. Organ podkreślił, iż na podstawie art. 10 ww. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. nie mogły być wliczone do okresu składkowego okresy, w których skarżący płacił składki w innym systemie ubezpieczeniowym. Prezes ZUS podkreślił także, że zmarły prowadził w okresie od [...] listopada 2003 r. do [...] sierpnia 2004 r. działalność gospodarczą, za którą nie odprowadzał składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne, co nie jest okolicznością usprawiedliwiającą fakt nienabycia uprawnień. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że rozpatrując wniosek należy wziąć pod uwagę przede wszystkim przebieg ubezpieczenia ojca dzieci, który jednak nie daje podstaw do przyjęcia, że niespełnienie warunków do nabycia świadczenia było spowodowane szczególnymi okolicznościami. Natomiast podnoszone przez odwołujących trudne warunki materialne nie mogą być wystarczającym uzasadnieniem do przyznania prawa do świadczenia z art. 83 ww. ustawy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi pani D. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację rodziną, która jest spowodowana koniecznością utrzymania pięciorga niepracujących dzieci. Mąż pracował ponad 20 lat i nie uchylał się od podjęcia pracy. Natomiast ostatni okres związany z brakiem pracy był spowodowany wysokim bezrobociem. Mąż szukał pracy, a nawet starał się podnosić kwalifikacje. Obecna sytuacja uniemożliwia jej godne życie.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Rozpatrywana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję w sprawie świadczeń w trybie określonym w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest związany rygorami postępowania administracyjnego. Wynika to wprost z art. 124 ww. ustawy. Przepis ten mówi, że w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że sama ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS powinien więc przestrzegać przepisów tego kodeksu. Zgodnie z wyrażoną w art. 6 kpa zasadą praworządności organ administracji ma obowiązek działać na podstawie przepisów prawa, a więc w toku podejmowanych czynności procesowych musi prawidłowo stosować przepisy kodeksu.
Natomiast zgodnie z określonymi w art. 7 zasadami: prawdy obiektywnej, zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz opisanej w art. 8 zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, a także wyrażonej w art. 9 zasady obowiązku udzielania informacji faktycznej i prawnej organ prowadzący postępowanie powinien podejmować wszelkie niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Musi więc w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Dopiero na podstawie zebranego materiału powinien on dokonać oceny, uznając daną okoliczność za udowodnioną (art. 80 kpa). W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych słusznie stwierdził, że świadczenie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Jednak organ w nieprawidłowy sposób ocenił zebrany materiał dowodowy.
Organ nie odniósł się do faktu, że zmarły G. J. mieszkał na obszarze dotkniętym strukturalnym bezrobociem. Powiat [...], w którym zamieszkiwał zamarły ojciec dzieci jest dotknięty strukturalnym bezrobociem. W latach, w których skarżący nie opłacał składek stopa bezrobocia według danych Głównego Urzędu Statystycznego w powiecie [...] była o 125% wyższa od stopy bezrobocia w województwie [...] odpowiednio:
- - rok 2002 województwo [...] - 13,5%, powiat [...] - 20,6% (Obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 27 września 2002 r. w sprawie przeciętnej stopy bezrobocia kraju oraz na obszarze działania powiatowych urzędów pracy M.P. Nr 16, poz. 668);
- - rok 2003 województwo [...] - 13,7%, powiat [...] - 20,00% (Obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 25 września 2003 r. w sprawie przeciętnej stopy bezrobocia kraju oraz na obszarze działania powiatowych urzędów pracy M.P. Nr 47, poz. 708);
- - rok 2004 województwo [...] - 15,3%, powiat [...] - 25,00% (Obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 24 września 2004 r. w sprawie przeciętnej stopy bezrobocia kraju oraz na obszarze działania powiatowych urzędów pracy M.P. Nr 58, poz. 789);
- - rok 2005 województwo [...] - 12,7%, powiat [...] - 22,00% (Obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 26 września 2005 r. w sprawie przeciętnej stopy bezrobocia kraju oraz na obszarze działania powiatowych urzędów pracy M.P. Nr 67, poz. 693).
Mimo tak dużego bezrobocia zmarły G. J. aktywnie poszukiwał pracy, o czym świadczy fakt podjęcia, choć nieudanej, działalności gospodarczej oraz próba podniesienia kwalifikacji poprzez podjecie studiów na wyższej uczelni. Fakty wskazują, że nie był on bierny i robił wszystko, co możliwe, aby być ubezpieczonym. Odnosząc się do podnoszonej przez organ kwestii, iż zmarły nie opłacał składki w momencie prowadzenia działalności gospodarczej należy podnieść, że organ powinien zbadać wyjaśnienia skarżącej, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął skuteczne działania windykacyjne należności, a zatem być może należałoby uznać je za spłacone. Organ jednak tych okoliczności nie wziął pod uwagę i powinien je rozważyć badając ponownie sprawę.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.