Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 12 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 2346/23

Uzasadnienie

Zaskarżonym aktem odmówiono p. D. S., zwanej dalej "Wnioskodawcą", przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku (dalej jako "świadczenie"). W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251), zwanej dalej "ustawą emerytalną".

W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

1. - przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki:
2. - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
3. - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
4. - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
5. - nie ma niezbędnych środków utrzymania,
6. - dla przyznania świadczenia przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie; brak wystąpienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość jego uzyskania,
7. - ze znajdującej się w aktach rentowych dokumentacji wynika, że na przestrzeni [...] lat życia Wnioskodawca udokumentował jedynie [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych,
8. - w 10-leciu, przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentował ponadto tylko [...] lata, [...] miesięcy i [...] dni tych okresów,
9. - nie jest bez znaczenia, że w latach 2002-2008, 2010-2016, 2017-2023 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez Wnioskodawcę zatrudnienia lub innej działalności, popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
10. - przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymagań dla uzyskania świadczenia w trybie zwykłym; konieczne jest więc zbadanie, czy brak uprawnień spowodowały szczególne okoliczności - w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miała wpływu ubezpieczona osoba,
11. - w sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia; w wymienionych przerwach nie orzeczono bowiem wobec Wnioskodawcy całkowitej niezdolności do pracy; nie wykazano też żadnych innych szczególnych okoliczności, uniemożliwiających wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem - w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych; nie wykazano innych, szczególnych okoliczności - w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które Wnioskodawca nie miał wpływu,
12. - z dokumentacji rentowej wynika, że orzeczeniem komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") z 24 sierpnia 2023 r. Wnioskodawcę uznano za osobę częściowo niezdolną do pracy oraz jednocześnie nie uznano go za osobę całkowicie niezdolną do pracy; nie spełnia zatem warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku - mianowicie całkowitej niezdolności do pracy, potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS,
13. - przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna Wnioskodawcy; nie stanowi ona jednak wyłącznego kryterium, przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze podniesiono, że organ mylnie przyjął, jakoby Wnioskodawca nie spełniał warunków dla przyznania świadczenia. Sformułowano m.in. następującą argumentację w poniższych kwestiach:

1. - co do nie spełniania warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności wskazano: sytuacja rodzinna i zdrowotna uniemożliwiła Wnioskodawcy w przeszłości "zdobycie" okresów ubezpieczenia, niezbędnych do spełnienia przesłanek umożliwiających przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy,
2. - co do braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności, objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy wskazano: zgodnie z przedłożoną do organu dokumentacją medyczną, zawał pnia mózgu doświadczony przez Wnioskodawcę 1 lutego 2016 r., był skutkiem nieleczonego, wrodzonego PFO, o którym dowiedział się dopiero podczas diagnostyki ambulatoryjnej po przebytym udarze; stwierdzono u niego również mutację genu MTHFR C677T (homozygota); istnienie niepełnosprawności wskutek chorób neurologicznych od urodzenia potwierdził Powiatowy Zespół ds. Orzekanie o Stopniu Niepełnosprawności w [...]; orzeczeniem z [...] lutego 2020 r. stwierdził on u Wnioskodawcy umiarkowany stopnień niepełnosprawności, wskazując że niepełnosprawność istnieje od urodzenia - z symbolem przyczyny niepełnosprawności: 10-N (choroby neurologiczne); zgodnie ze złożoną - z wnioskiem o przyznanie świadczenia - dokumentacją medyczną, stan zdrowia Wnioskodawcy nie rokuje poprawy - uszkodzenie pnia mózgu jest nieodwracalne; nie zgadza się on z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS, że jest częściowo niezdolny do pracy; lekarz orzecznik nie brał pod uwagę wszystkich dolegliwości Wnioskodawcy; skupił się jedynie na ogólnym wywiadzie; nie analizował szczegółowo przedłożonej dokumentacji medycznej.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935).

Sąd zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Trafnie organ odwoławczy skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną.

Odnosząc się do stanowiska Wnioskodawcy należy jedynie dodać, co następuje:

Jak słusznie przyjął organ, w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia, związany jest on stanowiskiem wyspecjalizowanego podmiotu - orzecznika ZUS - co to oceny, czy Wnioskodawca jest całkowicie bądź tylko częściowo niezdolny do pracy. W rozpoznawanie sprawie, jest poza sporem, że w obrocie pozostaje orzeczenie z 24 sierpnia 2023 r., którym uznano Wnioskodawcę za częściowo niezdolnego do wykonywania pracy. W prowadzonym obecnie postępowaniu, nie może mieć więc znaczenia, podnoszona w skardze kwestia, że Wnioskodawca - wobec doświadczanych chorób ich skutków, czy potwierdzenia niepełnosprawności – uważa się za nie mogącego podjąć pracy. Organ, a także kontrolujący legalność jego orzeczeń Sąd, związani są oceną komisji lekarskiej ZUS, zaś brak możliwości podjęcia zatrudnienia stanowi - wedle woli prawodawcy (tak art. 83 ust.1 zd. 1 ustawy emerytalnej) - niezbędny warunek przyznanie świadczenia.

Wobec tych uwarunkowań nie ma znaczenia w sprawie, czy organ trafnie uznał, że Wnioskodawca nie spełniał warunków uzyskania świadczeń rentowych na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności - podnoszone w skardze kwestie przeszkód w podjęcie zatrudnienia w związku z warunkami zdrowotnymi, niepełnosprawnością czy sytuacją rodzinną. Niespełnienie któregokolwiek z warunków, określonych w art. 81 ust. 1 zd. 1 ustawy emerytalnej wyłącza, jak już wskazano, możliwość przyznania świadczenia.

Kluczowego znaczenia nie może odgrywać w realiach rozpoznawanej sprawy trudna sytuacja materialna Wnioskodawcy - nie była ona przez organ kwestionowana.

W tym świetle orzekając w sprawie nie naruszono przepisów prawa materialnego, zakreślających przesłanki przyznania świadczenia, jak i przepisów postępowania - w zakresie powinności właściwego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy bądź przywołania kluczowych ustaleń organu w uzasadnieniu decyzji.

Sąd nie spostrzegł więc wobec argumentacji skargi ani też z urzędu wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Musiał więc oddalić skargę.

Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.