Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku A. S. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2015 r.
W uzasadnieniu podał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 powołanej ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Prezes ZUS wskazał, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby.
Organ podał, po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu.
Organ wskazał, że wnioskodawca na przestrzeni 51 lat życia, tj. na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy posiada udokumentowane 20 lat i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - zostało udokumentowane jedynie 11 miesięcy i 3 dni okresów składkowych.
Wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.
Prezes ZUS wskazał, że z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w okresach od [...].04.2005 r. do [...].05.2008 r. oraz od [...].01.2009 r. do [...].10.2014 r., tj. przez okres wynoszący łącznie ponad 8 lat wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi zdaniem organu do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec strony w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r. dopiero od [...] grudnia 2014 r.
Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi A. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o zmianę tej decyzji i przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podał, że nawet pobieżna analiza uzasadnienia wyników badań lekarskich a także orzeczenie lekarza orzecznika ZUS potwierdzają całkowitą niezdolność do pracy. Podał, że wszelkie wykonywanie przez niego prace wiązały się z koniecznością podejmowania wysiłku fizycznego. Wskazał na brak niezbędnych środków utrzymania i wydatki na leczenie.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia. Dodatkowo wskazano, że podejmowanie pracy bez ubezpieczenia nie ma charakteru okoliczności niezależnej od osoby podejmującej aktywność zawodową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a.
W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 powołanego już wyżej aktu prawnego, przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.
Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
Nie można przy tym zapominać o obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestnicząc w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).
W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu, w kontekście danych o stanie zdrowia wnioskodawcy zawartych w samym tylko orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r. oraz w związku z nieudzieleniem stronie informacji o tym, jak należy rozumieć pojęcie szczególnych okoliczności, niewskazanie, jakie okoliczności mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, zabrakło w niniejszej sprawie wszechstronnego i pełnego rozważenia okoliczności, które mogły mieć wpływ na niewypracowanie przez wnioskodawcę świadczenia w trybie zwykłym i mogłyby zostać uznane za okoliczności szczególne.
Pamiętać trzeba, że strona często nie ma wiedzy o tym, jakie okoliczności mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Rolą organu jest prowadzenie postępowania w taki sposób, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.
Dopiero w zaskarżonej decyzji Prezes ZUS wskazał, że za szczególną okoliczność uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Podał przy tym, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby.
Organ stwierdził w zaskarżonej decyzji, że strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które strona nie miała wpływu. Prezes ZUS wskazał przy tym, że m.in. od dnia [...] stycznia 2009 r. do [...] października 2014 r. wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem. Stwierdził również, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, albowiem wobec wnioskodawcy nie była orzeczona m.in. w tym okresie całkowita niezdolność do pracy.
Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że powodem orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy od dnia [...] grudnia 2014 r. było rozległe owrzodzenie tętnicze prawego podudzia leczone od grudnia 2014 r., jak podał lekarz orzecznik. Nie może budzić jednakże wątpliwości, że objawy przy tego typu schorzeniu narastać musiały przez dłuższy czas. Choć lekarz orzecznik wskazał, że datuje całkowitą niezdolność do pracy od daty badania usg potwierdzającego zaburzenia krążenia tętniczego z niedrożnością t. podkolanowej (nie wynika, aby wnioskodawca poddawał się wcześniej jakimkolwiek badaniom, czy leczeniu, zatem nie było żadnej dokumentacji), to nie oznacza, że organ zwolniony jest z wnikliwego rozważenia, czy stan zdrowia wnioskodawcy przed badaniem usg w istocie nie stanowił niezależnej od strony przeszkody uniemożliwiającej w istocie wykonywanie pracy, zwłaszcza, gdy weźmie się pod uwagę, że wnioskodawca zatrudniony był wcześniej jako robotnik drogowy.
Z akt sprawy nie wynika, aby Prezes ZUS objął nadzorem w tej sprawie wykonywanie orzecznictwa o niezdolności do pracy wnioskodawcy.
Sama okoliczność, że we wcześniejszym okresie (sprzed badania usg) nie była orzeczona wobec strony całkowita niezdolność do pracy nie oznacza, że nie wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym.
Ponownie rozpoznając sprawę organ wezwie stronę, do przedłożenia wszelkich danych, oświadczeń i dokumentów wskazujących, jaki był stan zdrowia wnioskodawcy przed wykonaniem badania usg w grudniu 2014 r. i rozważy, czy wnioskodawca z takim schorzeniem, które potwierdzone zostało tylko badaniem usg w grudniu 2014 r., był faktycznie w stanie bez przeszkód wykonywać pracę fizyczną. Wydaje się, że ten stan zdrowia, który ujawniony został podczas badania usg musiał trwać dłuższy czas i wpływać na możliwość nie tylko wykonywania pracy, ale nawet poruszania się wnioskodawcy.
Po nadesłaniu przez stronę wszelkich informacji, oświadczeń i dokumentów, organ - na podstawie całokształtu materiału dowodowego – dokona oceny, czy spełnione zostały łącznie wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie renty w drodze wyjątku.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.