Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 6 lutego 2004 r. sygn. akt II SA 2911/03 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. w przedmiocie odmowy przyznania J. J. świadczenia w drodze wyjątku. Sąd w uzasadnieniu wyroku podał m.in., że w sprawie kluczowym było ustalenie przyczyn przerwania zatrudnienia po wyczerpaniu przez skarżącą urlopu wychowawczego w czerwcu 1982 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się do podnoszonego przez skarżącą faktu, ze urodzony w 1979 r. syn P. był dzieckiem specjalnej troski, wymagającym stałej opieki, nie podjął się oceny, czy okoliczność ta nie była właśnie szczególną okolicznością z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ nie podjął również próby dotarcia do dokumentacji lekarskiej z Kliniki przy ul. [...] w K., o co wnosiła skarżąca.
Nie wyjaśnił ponadto w sposób nie budzący wątpliwości, przyczyn rozbieżności co do daty powstania częściowej i całkowitej niezdolności do pracy skarżącej. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien usunąć wszystkie wskazane w wyroku uchybienia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] ponownie odmówił przyznania J. J. wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać przyznane, gdyż w sprawie nie jest spełniona przesłanka szczególnych okoliczności. Ostatni udowodniony okres składkowy przypada na dzień 24 marca 1975 r., a z akt sprawy nie wynika, że po tej dacie wnioskodawczyni nie mogła kontynuować zatrudnienia. Wnioskodawczyni, za całkowicie niezdolną do pracy została uznana orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2003 r., od maja 1999 r. Od zaprzestania sprawowania opieki nad synem w czerwcu 1982 r. do chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy, a więc przez 17 lat nie został udokumentowany jakikolwiek okres ubezpieczenia.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] sierpnia 2004 r. i w jej uzasadnieniu podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez J. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o jej uchylenie. Zdaniem skarżącej, organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył art. 7, 8, 9 i 10 kpa oraz art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze stwierdził m.in., że samo niezadowolenie skarżącej z daty przyjętej przez lekarza orzecznika ZUS za datę powstania niezdolności do pracy, nie uprawnia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do uznania innej daty, korzystniejszej dla skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyroku z dnia 6 lutego 2004 r. nie nakazał organowi przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, lecz jedynie wskazał na konieczność starannego ustalenia kwestii, które nie zostały wcześniej dostatecznie wyjaśnione. Dotyczyły one stanu zdrowia skarżącej oraz stanu zdrowia jej syna i ewentualnej konieczności sprawowania przez skarżącą opieki nad nim. Zalecenia te zostały wykonane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie.
Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego, zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa.
W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe, a ponadto nie wykonał zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 lutego 2004 r. w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących zaprzestania wykonywania przez skarżącą zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki na synem, a w szczególności dotarcia do dokumentacji lekarskiej, która pozwoli na jednoznaczną ocenę, czy syn skarżącej był dzieckiem specjalnej troski i czy wymagał stałej opieki, a jeżeli tak to w jakim okresie czasu. Dopiero wyjaśnienie tych okoliczności pozwoli na ustalenie, czy podnoszone przez skarżącą argumenty są zasadne i czy wnioskowane świadczenie w drodze wyjątku może zostać jej przyznane.
W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ powinien uzupełnić materiał dowodowy w zakresie opisanym powyżej, a następnie dokonać jego oceny i rozstrzygnąć, czy w niniejszej sprawie nie została jednak spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, uzasadniająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzekł jak w sentencji.