Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2004 r., podjętą po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku G. K., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2004 r., którą odmówiono przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla córki J., po zmarłej matce.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełni następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym wszystkie ww. warunki muszą zostać spełnione łącznie oraz, że renta rodzinna jako pochodna świadczenia osoby zmarłej czyni koniecznym ustalanie uprawnień do świadczenia, jakie przysługiwałoby tej osobie. Także szczególne okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy odnoszą się do osoby zmarłej.
Zgromadzony w sprawie materiał nie pozwala, zdaniem Prezesa ZUS, przyjąć, że zachodziły szczególne okoliczności uniemożliwiające matce dziecka nabycie prawa do świadczenia ustawowego. Z posiadanej dokumentacji wynika, że legitymowała się ona okresem składkowym wynoszącym tylko 3 miesiące i 4 dni. Po doliczeniu okresu sprawowania opieki nad dzieckiem w ilości jednej trzeciej okresu składkowego, łącznie uznano za udowodnione tylko 4 miesiące i 5 dni. Posiadany okres składkowy i nieskładkowy jest nieadekwatny do wymaganych 2 lat.
Ponadto nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania z uwagi na pobierany przez wnioskodawcę dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 505,80 zł.
W skardze przedstawiciela ustawowego małoletniej J. - ojca G. K. - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. podniesiono, iż z uwagi na młody wiek zmarłej żony (zmarła nie ukończywszy nawet 21 lat) i z powodu choroby - [...], na którą chorowała od 6 roku życia, nie miała ona możliwości wypracowania czy uzyskania nawet minimalnego, wymaganego okresu ubezpieczenia. Pobierany zaś dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 505,80 zł jest świadczeniem okresowym, niezaspakajającym potrzeb dziecka.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto, odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wskazał, że istnienie choroby nie jest równoznaczne z istnieniem choćby częściowej niezdolności do pracy. W sprawie brak jest przesłanek, by stwierdzić, że matka dziecka bezwzględnie nie mogła podejmować zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia. Również podnoszona przez skarżącego niemożność podjęcia pracy, o ile ma się odnosić do trudności na rynku pracy, nie jest okolicznością szczególną - sama bowiem sytuacja na rynku pracy nie stanowi o niemożności podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej.
Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw zasługuje na uwzględnienie. Sprawa bowiem nie została wyjaśniona, jak tego wymagają przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa.
Zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku dla małoletniej J. był, zdaniem organu, krótki okres ubezpieczenia jej matki wynoszący zaledwie 4 miesiące, w tym tylko 3 miesiące i 4 dni były okresem składkowym. Jest on nieadekwatny do wieku ubezpieczonej mającej 20 lat w chwili zgonu.
W ocenie Sądu, organ orzekający nie wyjaśnił jednak w sposób dokładny i wnikliwy wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności, czy miała ona jakiekolwiek możliwości kontynuowania zatrudnienia i nie rozstrzygnął sprawy zgodnie z interesem strony i interesem społecznym.
Wprawdzie matka dziecka podjęła aktywność zawodową po ukończeniu szkoły zawodowej, to zauważyć należy, iż dalszą naukę kontynuowała ona zaocznie w Technikum [...] - do 21 czerwca 2002 r. W międzyczasie podjęła zatrudnienie i pracowała od 7 listopada 2001 r. do 10 lutego 2002 r. Zatrudnienie ustało w czasie, kiedy była już w ciąży, zaś dnia [...] października 2002 r. urodziła dziecko.
Wydaje się, iż zaprzestanie działalności zawodowej w czasie ciąży przez osobę, która co jest bezsporne, od 6 roku życia chorowała na [...] i pozostawała pod opieką poradni specjalistycznych, m.in. z powodu uczulenia na [...], nie może być uznane za nieusprawiedliwione. Może to wskazywać, że brak kontynuacji zatrudnienia wynikał z przyczyn niezależnych od A. K., a więc, że nieuzyskanie przez nią uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych spowodowane było okolicznościami o charakterze wyjątkowym.
Nie można też podzielić stanowiska organu, iż nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania z uwagi na pobierany przez wnioskodawcę dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 505,80 zł. Zasadnie skarżący podnosi, iż jest to świadczenie okresowe i co należy podkreślić - przyznane osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem, a nie dziecku.
Przedstawione wyżej wadliwości w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do przyznania renty na zasadach ogólnych.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien bliżej wyjaśnić, czy niewypracowanie przez A. K. prawa do świadczenia na zasadach ogólnych spowodowane było okolicznościami, które wykluczały aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W sprawie organ powinien zatem ocenić, czy występująca od 6 roku życia [...] i towarzyszące jej przeżycia emocjonalne, kontynuowana nauka i ciąża mogły usprawiedliwiać późniejszy brak aktywności zawodowej zmagającej się z tymi problemami matki dziecka.
Dopiero wyjaśnienie tych wszystkich okoliczności pozwoli na podjęcie właściwej decyzji w sprawie.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 ust. 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.