Uzasadnienie
J. O. w dniu [...] sierpnia 2005 r. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie swoim dzieciom świadczenia w drodze wyjątku, po zmarłym ojcu A. O. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] skierowaną do J. O. odmówił przyznania jej niepełnoletniej wówczas córce E. O., urodzonej [...] listopada 1987 r., świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Wskazał m.in., że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego ojca dziecka uprawnień do świadczenia ustawowego.
Po rozpoznaniu wniosku J. O. z dnia [...] listopada 2005 r. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej wymienioną wyżej decyzją, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie.
Powołana decyzja stała się przedmiotem skargi J. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zdaniem skarżącej Prezes ZUS nie dokonał oceny, czy brak możliwości podjęcia stałego zatrudnienia przez zmarłego ojca dziecka był wynikiem szczególnych okoliczności. Nie dokonał oceny sytuacji materialnej strony ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku. Decyzji organu zarzuciła naruszenie prawa i wniosła o jej uchylenie.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Podniósł, że trudna sytuacja materialna była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, jednakże nie stanowi ona wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne - o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej - sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującymi w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem wziąć pod uwagę z urzędu wszystkie naruszenia prawa.
Analizując skargę pod tym kątem Sąd stwierdza, że skarga jest zasadna. Jej uwzględnienie następuje jednakże z powodów, które nie były podniesione w skardze.
Na wstępie wskazać należy, że stroną postępowania administracyjnego jest, zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stosownie do art. 29 kpa, stronami mogą być osoby fizyczne. Podkreślenia wymaga, że zdolność administracyjnoprawną osoby fizyczne mają niezależnie od wieku, czy też innych czynników. Nie jest ona ograniczona żadnymi warunkami formalnymi.
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. 2004 r. Nr 39 poz. 353 ze zm.), stanowi w art. 83, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Powołany akt prawny przewiduje możliwość przyznania świadczenia członkom rodziny pozostałym po ubezpieczonym, a zatem uprawnia do uzyskania tego świadczenia również dzieci ubezpieczonego, w tym także małoletnie, które w postępowaniu administracyjnym dokonują czynności przez swego przedstawiciela ustawowego (art. 30 § 3 kpa). Osoby te nie mają bowiem pełniej zdolności do czynności prawnych. Uzyskują ją dopiero z chwilą ukończenia 18 lat (art. 11 Kodeksu cywilnego).
W związku z tym, że w chwili złożenia przez J. O. wniosku o przyznanie świadczenia dla dzieci jedynie córka E. O. była osobą małoletnią - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję, w której odmówił przyznania świadczenia małoletniej E. O. Decyzję skierował do J. O. - przedstawiciela ustawowego dziecka. Również w momencie złożenia przez J. O. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy - córka E. O. nie była jeszcze osobą pełnoletnią. Zatem wszelkie czynności dokonane w postępowaniu administracyjnym przez przedstawiciela ustawowego do tego czasu pozostają ważne. Podkreślić należy bowiem, że samo uzyskanie w dniu [...] listopada 2005 r. pełnoletności przez E. O. nie przekreśla czynności procesowych przedsięwziętych do tego dnia w postępowaniu administracyjnym przez jej przedstawiciela ustawowego. Wszystkie te czynności pozostają w mocy.
Wskazania wymaga jednakże, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy wydawaniu w dniu [...] grudnia 2005 r. kolejnej decyzji administracyjnej pominął kwestię wieku strony postępowania administracyjnego, którą należało wziąć pod uwagę w pierwszej kolejności. Nie rozważył bowiem, czy E. O., dla której o przyznanie świadczenia wystąpiła jej przedstawicielka ustawowa - J. O., w chwili wydawania decyzji, nadal była osobą małoletnią, czy też posiadała już zdolność do czynności prawnych. W konsekwencji, mimo, że od dnia [...] listopada 2005 r. E. O. była już osobą pełnoletnią, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzję, o której mowa wyżej, skierował do jej matki J. O., tj. osoby, nie będącej stroną w sprawie.
Sąd stwierdza jednocześnie, że nawet gdyby w imieniu E. O., na tym etapie postępowania administracyjnego matka działała jako pełnomocnik - co jednak nie miało miejsca, organ nie dysponował bowiem pełnomocnictwem - to i tak prawnie niedopuszczalne byłoby skierowanie decyzji do tego pełnomocnika. Decyzja zawsze powinna być bowiem skierowana do strony, choć wówczas należałoby ją doręczyć ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi.
W związku z tym, że przedstawicielstwo ustawowe matki ustało w dniu [...] listopada 2005 r. stwierdzić należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kierując do niej decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r. o odmowie przyznania świadczenia dla E. O. naruszył art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Jednocześnie wskazać należy, że adresat decyzji, chociażby nie był stroną w rozumieniu art. 28 kpa, ma interes prawny, o którym mowa w art. 50 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, we wniesieniu skargi do sądu (wyrok WSA z dnia 27 stycznia 2004 r. sygn. akt III SA 1617/02 nie publ.). Dlatego też skarga ta podlegała rozpoznaniu.
Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.