Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], odmawiającą M. S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniego P. S. po jego zmarłym ojcu J. S. W uzasadnieniu podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym, w pierwszej kolejności, bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, do tej osoby odnoszą się także szczególne okoliczności.
Prezes ZUS wskazał, że z akt sprawy nie wynikają okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego, bowiem w okresie od 11 lutego 1962 r. do 5 sierpnia 1998 r., tj. na przestrzeni ponad 36 lat udokumentował okres składkowy wynoszący 13 lat oraz okres pracy w gospodarstwie rolnym wynoszący 14 lat 9 miesięcy, który jako okres uzupełniający nie może być uwzględniany w całości, zgodnie z art. 10 ww. ustawy, a ponadto w zatrudnieniu występowały przerwy w latach 1992-1994 i 1995-1998. W okresie zaś od 6 sierpnia 1998 r., jako ostatnio udokumentowanego okresu składkowego, do zgonu w dniu [...] listopada 2000 r. nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. W tym okresie zmarły był zdolny do pracy, albowiem orzeczeniem z dnia [...] marca 2001 r. lekarz orzecznik ZUS zaocznie orzekł, że na podstawie dokumentacji i opinii biegłych lekarzy sądowych, ojciec dziecka nie był niezdolny do pracy przed zgonem.
Organ podał także, że świadczenie w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzaniem na nie składek, natomiast udokumentowany okres składkowy zmarłego wynoszący 13 lat 11 miesięcy i 13 dni jest nieadekwatny do jego wieku, który w chwili śmierci wynosił 53 lata. Wskazał też, że nie jest ono świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb, dlatego też brak środków utrzymania nie przesądza o jego przyznaniu.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. wniosła o przyznanie renty rodzinnej, dołączenie do sprawy akt z Sądu Okręgowego w E. sygn. [...], powołanie biegłego, który wypowie się na podstawie pełnej dokumentacji o chorobie [...] i zdolności do pracy J. S. W uzasadnieniu podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, ponieważ ojciec dziecka pracował i był ubezpieczony niemal przez całe życie, a w ostatnim dziesięcioleciu przerwy w ubezpieczeniu wystąpiły wskutek szczególnych okoliczności, tj. choroby [...], jego stan od 1990 r. stale się pogarszał, a on nie godził się na leczenie. Fakty te znajdują potwierdzenie we wspomnianych aktach sprawy karnej w Sądzie w E. Zarzuciła też Prezesowi ZUS, że ignoruje wszystkie pisma i dowody wnoszone przez skarżącą. Wskazała też na rozbieżności w uzasadnieniu decyzji dotyczące wyliczenia stażu ubezpieczeniowego.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko dotyczące zarówno okoliczności faktycznych, jak i prawnych, wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi stwierdził, że ocena stanu zdrowia zmarłego J. S. przed zgonem została przeprowadzona z wynikiem kwestionującym jego niezdolność do pracy w tym okresie.
Podniósł też, że cytowane przez skarżącą opinie biegłych ze sprawy karnej nie świadczą o istnieniu u zmarłego niezdolności do pracy.
Organ wskazał dodatkowo, że mimo istnienia obowiązku ubezpieczenia, we wskazanym okresie, żaden okres ubezpieczenia nie został wykazany.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).
Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 kpa.
W rozpatrywanej sprawie małoletni syn skarżącej bezspornie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej.
Niemniej jednak, świadczenie przewidziane w omawianym art. 83 ust. 1 nie jest, jak trafnie podniósł Prezes ZUS, świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb.
W świetle tego przepisu konieczne jest wykazanie, że zmarły nie spełnił warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w zwykłym trybie wskutek szczególnych okoliczności.
Za okoliczność szczególną zaś w jego rozumieniu uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00).
Okolicznością taką nie jest w niniejszej sprawie, w szczególności, podnoszony przez skarżącą stan zdrowia J. S., który uniemożliwiał mu kontynuację pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.
Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2001 r. stwierdza, że datą powstania całkowitej niezdolności do pracy ojca dziecka jest data zgonu.
Tak samo datę powstania niezdolności określili w 2001 r. biegli lekarze sądowi: [...], w wydanej na potrzeby postępowania o przyznanie renty rodzinnej w zwykłym trybie przez Sąd Okręgowy Wydział [...] w O. Biegli ci podali także, że zmarły był trzykrotnie badany przez biegłych [...] do spraw karnych w 1996 r. i 1997 r. i stwierdzono u niego jedynie [...] oraz [...], czy [...]. Zaburzenia tego typu, w ich ocenie, nie są przyczyną częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy.
Ustalenia powyższe potwierdzają również informacje dotyczące zmarłego, a znajdujące się w opinii [...] oraz [...] badanego jego zabójcy - syna A. Odnosząc się natomiast do zarzutu M. S., iż twierdzenie organu dotyczące braku jakiegokolwiek okresu zatrudnienia zmarłego popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne od 6 sierpnia 1998 r. do dnia zgonu jest nieprawdziwe, należy stwierdzić, że jest on chybiony.
Jak trafnie wskazał Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę, samo istnienie obowiązku ubezpieczenia w danym okresie nie jest równoznaczne z zaliczeniem tego okresu jako składkowego, bowiem by tak się mogło stać, musiały być opłacane składki ubezpieczeniowe. Jak wynika zaś z akt sprawy, we wspomnianym okresie składka została opłacona tylko jeden raz i tylko za jeden miesiąc.
Stanowisko takie jest zbieżne z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2001 r. sygn. akt II SA 444/01, w którym stwierdzono, że nieodprowadzenie składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu działalności gospodarczej nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, która uniemożliwiła nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego.
Reasumując należy stwierdzić, że skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, to skargę należało oddalić.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.