Uzasadnienie
W dniu 17 marca 2004 r. poborowy P. W. złożył wniosek o przeznaczenie go do służby zastępczej. Wniosek swój motywował wstrętem do noszenia broni i stasowania przemocy. Nadto podawał, że jego narzeczona jest innego wyznania.
Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w [...] orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. odmówiła przeznaczenia P. W. do odbywania służby zastępczej. W uzasadnieniu wskazała, że poborowy nie uzasadnił w swoim odwołaniu jakie wyznawane przez niego poglądy religijne bądź zasady moralne nie pozwalają mu odbywać służby wojskowej. Nie uzasadnił tego także na posiedzeniu Komisji Wojewódzkiej, albowiem na dwa jej posiedzenia nie stawił się. Orzeczenie Komisja Wojewódzka oparła na treści art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217).
Od tego orzeczenia P. W. wniósł odwołanie, w którym wyjaśniał, że nie stać go na podróż do [...], że nigdy nie był w dużym mieście, podał także, że jego dziewczyna należy do [...].
Organ odwoławczy - Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem nr [...] wydanym na posiedzeniu z dnia [...] października 2004 r. postanowiła odmówić przeznaczenia poborowego do odbywania służby zastępczej. Komisja wskazywała na treść art. 13 ustawy o służbie zastępczej. W uzasadnieniu orzeczenia, Komisja przytoczyła argumentacje zawartą w orzeczeniu organu I instancji dodając, że powoływanie się przez P. W. na wyznawane poglądy religijne przez jego narzeczoną nie są tu istotne, albowiem przedmiotem postępowania są poglądy poborowego a nie innych osób. Komisja wskazała, że poborowy nie stawił się na dwa terminy posiedzenia mimo prawidłowego powiadomienia, co argumentował brakiem pieniędzy na podróż i obawą "jazdy samemu do tak dużego miasta"
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na orzeczenie organu odwoławczego, P. W. zarzucił brak możliwości zapoznania się z aktami sprawy, pominięcie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (nie precyzując bliżej tych przepisów). Podnosił, iż naruszono jego światopogląd, co jest niezgodne z Konstytucją. Nadmienił, że w przypadku powołania go do odbycia służby wojskowej nie odpowiada za siebie.
W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Badając legalność zaskarżonego orzeczenia Komisji do Spraw Służby Zastępczej pod powyższym kątem, należy stwierdzić, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, a skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, zwana dalej "komisją wojewódzką", natomiast stosownie do jej przepisu art. 13 ust. 1, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni, od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej, zwanej dalej "komisją".
Jednocześnie w art. 6 ustawy o służbie zastępczej ustawodawca postanowił, że do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), o ile ustawa nie stanowi inaczej - ust. 1.
Z kolei przepis art. 14 ust. 5 przedmiotowej ustawy zawiera upoważnienie ustawowe dla Rady Ministrów, która określi, w drodze rozporządzenia, m.in. tryb działania komisji wojewódzkiej i komisji, sposób dokumentowania ich działalności, a także wzory orzeczeń w sprawach przeznaczenia do służby zastępczej. Rada Ministrów wykonała powyższe upoważnienie, wydając w dniu 24 lutego 2004 r., na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o służbie zastępczej, rozporządzenie w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 307), którego załącznik nr 1 stanowi wzór orzeczenia komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej, zaś załącznikiem nr 2 – wzór orzeczenia komisji do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej.
W rozpatrywanej sprawie zaskarżone orzeczenie zostało wydane według tego wzoru. Dlatego też sentencja orzeczenia zawiera sformułowanie "postanawia odmówić przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej".
Zgodnie z art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który jak to już wyżej wspomniano ma zastosowanie do postępowania w sprawach określonych w ustawie o służbie zastępczej, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze.
Należy zauważyć, że przepis art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, co oznacza, że organ nie jest uprawniony do wydania decyzji o innej sentencji niż jedna z wyżej wymienionych.
Zatem załącznik nr 2 do rozporządzenia, jest sprzeczny z Kodeksem postępowania administracyjnego.
Należy w tym miejscu zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie (wyrok z dnia 26 lipca 2004 r. U 16/02, OTK-A 2004/7/70) konsekwentnie stoi na stanowisku, że rozporządzenie ma charakter aktu wykonawczego, wydawanego na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Po pierwsze zatem – rozporządzenie musi być wydane na podstawie wyraźnego oraz szczegółowego upoważnienia ustawy i zmieścić się w zakresie określonym w upoważnieniu. Po drugie – brak stanowiska ustawodawcy w danej sprawie, przejawiający się nieprecyzyjnością lub ogólnością upoważnienia, winien być interpretowany jako nieudzielenie w tym zakresie kompetencji normodawczej do wydania rozporządzenia. Upoważnienie nie może też opierać się na domniemaniu objęcia jego zakresem materii w upoważnieniu niewymienianych. Nie podlega ona wykładni rozszerzającej, ani też celowościowej.
Po trzecie – jeżeli rozporządzenie określa tryb postępowania, winno to czynić tak, aby zachowana została spójność z postanowieniami ustawy. Po czwarte – akt tego rodzaju, oprócz niesprzeczności z ustawą, z której wynika upoważnienie i na podstawie której został wydany, nie może być sprzeczny z normami konstytucyjnymi, a także aktami ustawodawczymi, które pośrednio lub bezpośrednio dotyczą materii stanowiącej przedmiot rozporządzenia. Po piąte – sfera praw i wolności stanowi materię konstytucyjną, w ramach której przewiduje się upoważnienie na rzecz konstytucyjnie dopuszczalnej regulacji ustawowej. Sfera ta nie może zostać jednakże uregulowana wyłącznie w aktach podstawowych – tj. rozporządzeniach ministra.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Komisja do Spraw Służby Zastępczej winna wydać swoje orzeczenie kierując się unormowaniem zawartym we wspomnianym wyżej przepisie art. 138 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Nadmienić tu nadto należy, że zgodnie z treścią art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej, są zobowiązane do stosownego informowania stron postępowania o ich prawach. Przepis ten w niniejszym postępowaniu został także przez Komisję naruszony. Organ wiedząc, z treści odwołania, że P. W. nie posiada środków na opłacenie podróży w celu stawienia się na posiedzenie komisji, powinien pouczyć go o treści art. 17 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, określającym zasady zwrotu poborowemu kosztów podróży do siedziby komisji.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
O zakresie, w jakim zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy.