Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. K. od decyzji z dnia [...] września 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając decyzję ostateczną organ wskazał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2004 r. W. K. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy od grudnia 2003 r. do maja 2006 r., a zatem nie spełnia on wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
Jak wynika z akt sprawy decyzją Oddziału ZUS w R. z dnia [...] kwietnia 2002 r. odmówiono W. K. przyznania renty z powodu braku niezdolności do pracy. Skarżący od tej decyzji złożył odwołanie do Sądu Okręgowego w G. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z opinią biegłego sądowego wydaną w dniu [...] kwietnia 2003 r. w sprawie sygn. akt [...] uznano, że W. K. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy na okres jednego roku od daty potwierdzenia choroby [...] tj. od listopada 2002 r. W dniu [...] maja 2004 r. lekarz orzecznik ZUS uznał W. K. za częściowo niezdolnego do pracy od grudnia 2003 r. do maja 2006 r.
W skardze do Sądu W. K. zakwestionował decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2004 r. z uwagi na, jego zdaniem, wadliwe orzeczenie lekarza orzecznika ZUS.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśniono, że Prezes ZUS nie ma żadnej możliwości uznania skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy wbrew orzeczeniu lekarza orzecznika, oraz brak jest możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku osobie częściowo niezdolnej do pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje, bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi m. in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa).
W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał tych reguł procesowych. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił też należycie swojej decyzji. Uchybienia te miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Organ, odmawiając przyznania skarżącemu dochodzonego świadczenia powołał się na art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i stwierdził, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS jest wiążące dla organu rentowego jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że przesłanka stanu zdrowia nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Istotnie zgodnie z powołanym wyżej przepisem ocena niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenie 1) daty powstania niezdolności do pracy, 2) trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, 3) związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, 4) niezdolności do samodzielnej egzystencji, 5) celowości przekwalifikowania zawodowego następuje w formie orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu.
Orzeczenie to stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (ust. 3). Jednocześnie jednak przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy dla celów rentowych (Dz. U. Nr 99, poz. 612) obowiązującego do 1 stycznia 2005 r. przewidywały kontrolowanie orzeczeń lekarza orzecznika w ramach odwołań wnoszonych od decyzji organu rentowego, opartych na orzeczeniach o niezdolności do pracy (§ 11 ust. 3 pkt 2). Akta tej sprawy nie zawierają dowodów wskazujących, że Prezes ZUS skorzystał ze swych kompetencji nadzorczych (art. 14 ust. 4 - 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji, zmienionym z dniem 1 stycznia 2005 r. przez art. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U.04.121.1264) do zbadania prawidłowości orzeczenia z dnia [...] maja 2004 r. ustalającego stopień niezdolności do pracy skarżącego.
Z akt sprawy wynika, że W. K. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2004 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy. Należy zwrócić uwagę na fakt, że skarżący kierując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, kwestionował wskazane orzeczenie lekarza orzecznika ZUS i wskazywał na różnice między tym orzeczeniem a opinią biegłego sądowego z dnia [...] kwietnia 2003 r. specjalisty - [...], który uznał go za całkowicie niezdolnego do pracy do listopada 2003 r. Informował również, że jego stan zdrowia nie uległ poprawie i jest pod stałą kontrolą [...] w G. Podnoszone kwestie nie zostały ocenione zarówno przez lekarza orzecznika ZUS w orzeczeniu z dnia [...] maja 2004 r. jak i Zastępcę Głównego Lekarza Orzecznika, kontrolującego to orzeczenie w dniu [...] maja 2004 r., a także przez Prezesa ZUS. W kwestionowanym orzeczeniu lekarz orzecznik ZUS (lekarz medycyny) podał, że zachodzi "podejrzenie wznowy procesu [...] ale brak jest na to weryfikacji [...]". Z dokumentacji medycznej załączonej do akt nie wynika, aby stan zdrowia skarżącego w związku z powołanymi faktami był konsultowany z lekarzem [...].
Reasumując należy stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku nie wyjaśnił istotnej okoliczności faktycznej warunkującej przyznanie tego świadczenia, a mianowicie stanu zdrowia skarżącego.
Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.