Uzasadnienie
A. K. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniego syna N. K., urodzonego w dniu [...] r., po ojcu dziecka – R. K., urodzonym w [...] roku i zmarłym w dniu [...] 2008 r.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2010 r. odmówił przyznania świadczenia i po rozpatrzeniu wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymał w mocy swoją decyzję poprzedzającą.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż R. K. nie podlegał ubezpieczeniu od dnia 1 grudnia 1997 r. do dnia 30 kwietnia 2000 r. oraz od dnia 26 października 2002 r. do dnia 5 czerwca 2008 r. Legitymował się łącznym okresem ubezpieczenia 5 lat, 1 miesiąc i 12 dni, co jest nieadekwatne do jego wieku. Nadużywał alkoholu. Organ podkreślił, iż z materiału sprawy nie wynika, aby brak ubezpieczenia był spowodowany szczególnymi okolicznościami, zatem zgodnie z treścią art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) należało odmówić przyznania świadczenia. Nadto organ wskazał, że A. K. uzyskuje dochody z pracy w wysokości 1.571,31 zł brutto, co uniemożliwia uznanie, iż wraz z synem N. nie posiada niezbędnych środków do utrzymania.
A. K., działając w imieniu małoletniego syna N., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zakwestionowała zasadność obu decyzji. Podnosiła, iż przyczyną krótkiego okresu ubezpieczeniowego R. K. była choroba alkoholowa i świadczenie pracy "na czarno". Okoliczności te nie mogą obciążać małoletniego syna, który spełnia kryteria do uzyskania renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniach obu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), do rozpoznania niniejszej sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione.
Rozpoznając niniejszą sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał istotnego dla wyniku sprawy naruszenia prawa. Rozpoznając wniosek skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy, organ naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 Kpa, albowiem zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. wydała ta sama osoba, która brała udział w wydaniu decyzji w pierwszej instancji z dnia [...] października 2010 r.
Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa, pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu decyzji w niższej instancji. W doktrynie przyjmuje się, że reguła określona w art. 24 § 1 pkt 5 Kpa ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 Kpa, a więc do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy (tak m. in. A.Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, oraz: J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 183; podobnie: Cz.
Martysz w: G. Łaszczyca, Cz. Martysz i A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I Zakamycze 2005). Pogląd ten znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie sądów administracyjnych, np. w wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 213/06 (LEX nr 235133), w wyroku z dnia 18 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1507/08, w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 36/10, w wyroku z dnia 22 października 2010 sygn. akt I OSK 1164/10 oraz w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06, w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 13/09.
Wskazując na wyżej opisane istotne uchybienie organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt b i art. 152 oraz art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.