Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku K. J., działającej w imieniu małoletniego A. J. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku,na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu podał, że na podstawie art. 83 ww. ustawy ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie uprawnienie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę.
Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że ojciec dziecka na przestrzeni 52 lat życia udowodnił okres składkowy wynoszący 9 lat, 1 miesiąc i 3 dni. W latach 1983-1985, 1989-1991, 1992-1995 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Z dniem [...] grudnia 1995r. ojciec dziecka zaprzestał wykonywania zatrudnienia, a zmarł [...] maja 2009 r.
Dalej Prezes ZUS podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie ojciec małoletniego nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia.
We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, działająca w imieniu małoletniego syna K. J. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że ona jest osobą niepełnosprawną, a syn ma 11 lat i nie może iść do pracy. Podkreśliła również, że syn nie może ponosić winy za to, że jego ojciec wiele lat przebywał w zakładach karnych. Wskazała, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] września 2009 r. W uzasadnieniu wskazał, że ostatnio udowodniony okres składkowy u zmarłego ojca małoletniego przypada na dzień [...] grudnia 1995 r., a z akt sprawy nie wynika aby po tej dacie nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że nie została orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy.
Z powyższego wynika, że przez okres 13 lat, 4 miesięcy i 23 dni do zgonu w dniu [...] maja 2009 r., ubezpieczony nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty w trybie zwykłym. We wskazanym okresie nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia.
Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2009 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że ojciec dziecka był przed śmiercią częściowo niezdolny do pracy od [...] kwietnia 2007 r. Podkreślił również, że częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza, natomiast nie uniemożliwia całkowicie wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Okoliczność, że ojciec dziecka przebywał w zakładzie karnym nie może zostać uznana za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy.
Dalej organ wskazał, że trudne warunki materialne, były brane pod uwagę, ale nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której K. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniosła, że jest osobą bezrobotną, niepełnosprawną i ciężka sytuacja finansowa nie pozwoli jej wykształcić syna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39 poz. 353 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.
W sprawie niniejszej bezsporne jest, że w stosunku do ojca małoletniego nigdy nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy.
Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 9 lat, 1 miesiąc i 3 dni, a samo ubezpieczenie ustało w 1995 roku. Oznacza to, że przez ponad 13 lat przed zgonem nie wykonywał on żadnej działalności połączonej z ubezpieczeniem, chociaż wówczas był osobą zdolną do pracy. Słusznie organ podkreślił, iż małoletni syn spełnia trzy z pierwszych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Jest pozostałym po ubezpieczonym członkiem rodziny i ze względu na wiek nie może podjąć pracy oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Nie został jednak spełniony czwarty konieczny warunek do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 cytowanej ustawy.
Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił.
W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącego.
Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.