Uzasadnienie
Z. K. w dniu [...] czerwca 2013 r. złożył w Oddziałowym Biurze Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN w W. wniosek o udostępnienie do wglądu dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 z późn. zm.).
Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W., na podstawie art. 31 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 powyżej powołanej ustawy, w dniu 8 listopada 2013 r. wydał decyzję nr [...] o udostępnieniu ww. stronę nr [...] z materiałów archiwalnych o sygnaturze [...] w formie kopii.
Organ w uzasadnieniu decyzji podał, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zgromadzonym i dostępnym zasobie archiwalnym IPN odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy.
Po przeprowadzeniu analizy tych dokumentów stwierdzono, że treść dokumentu zawartego na stronie nr [...] z akt o sygnaturze [...] została wytworzona przez wnioskodawcę w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, co spełnia warunki zawarte w art. 30 ust. 2 pkt 1 przedmiotowej ustawy i skutkuje jego udostępnieniem wnioskodawcy w formie kopii.
Przy ocenie odnalezionych dokumentów oparto się wyłącznie na ich treści, gdyż w trybie postępowania dotyczącego udostępnienia jest to jedyny dowód, jaki może być brany pod uwagę podczas ich kwalifikacji.
Dane, które już są zawarte w dokumentach nie ulegają zmianie, IPN nie ma prawa do ich zniszczenia i nie przeprowadza żadnych ekspertyz.
W sprawie należało ustalić, czy w zasobie IPN znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy i czy zostały one przez niego wytworzone lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji.
Z odnalezionych dokumentów wynika, że wnioskodawca został zarejestrowany jako tajny współpracownik i własnoręcznie podpisał zobowiązanie do współpracy i przyjął pseudonim.
Zobowiązanie z dnia [...] czerwca 1984 r. znajduje się na stronie nr [...] w aktach o sygnaturze [...].
Podpisanie zobowiązania do współpracy jest niewątpliwie czynnością wykonaną w charakterze tajnego informatora, zatem dokument ten spełnia warunki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 przedmiotowej ustawy.
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 z późn. zm.), w dniu [...] grudnia 2013 r. wydał decyzję nr [...], którą uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podał, że przeanalizowaniu dotyczących wnioskodawcy materiałów archiwalnych stwierdził, że w jego opinii przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 przedmiotowej ustawy, spełnia też fotokopia zobowiązania do współpracy znajdująca się na mikrofiszy o sygnaturze [...] (dokument obejmuje szóstą klatkę licząc od lewej strony w dolnym rzędzie mikrofiszy i można oznaczyć jako klatkę B-6).
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji powinien ocenić, czy na powyżej określonej mikrofiszy znajduje się dokument wypełniający przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.
W postępowaniu dotyczącym udostępnienia dokumentów nie bada się ich autentyczności, nie prowadzi się też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach.
Weryfikowanie treści dokumentów organów bezpieczeństwa państwa i dokonywanie ustaleń zmierzających do wyjaśnienia, czy współpraca odpowiadała definicji legalnej ustanowionej w ustawie z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa w latach 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U z 2007 r. Nr 63, poz. 425 z późn. zm.) odbywa się w postępowaniu lustracyjnym w trybie, w którym ustanowione są szczególne gwarancje procesowe dla osoby lustrowanej.
W niniejszej sprawie organy oceniały, czy dokument został sporządzony przez wnioskodawcę lub czy przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora na podstawie treści zgromadzonych w archiwach IPN dokumentów.
Prezes IPN w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego nie może badać, jakie było psychiczne nastawienie osoby, która podpisała zobowiązanie o współpracy i czy faktycznie zamierzała ją realizować.
Czynnością wykonywaną w charakterze tajnego informatora jest nie tylko podpisanie zobowiązania, ale także wybór pseudonimu, przyjęcie nałożonych zadań i wytycznych co do sposobu postępowania i porozumiewania się z osobą prowadzącą.
Z. K. w dniu 14 stycznia 2014 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...].
Skarżący podniósł w skardze, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie wadliwie i dowolnie zinterpretowanego w danych okolicznościach faktycznych art. 30 ust. 2 pkt 12 przedmiotowej ustawy. W jego ocenie uzasadnienie decyzji powinno zawierać bardzo precyzyjne uzasadnienie prawne zgodnie z art. 36 ust. 7 i 9 ustawy. Zarzucił również brak spójności pomiędzy decyzją organu odwoławczego, a jej uzasadnieniem, które zaprzecza jej treści.
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko faktyczne i prawne przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy podać, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Z. K. skargi na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 z późn. zm.), ustawa reguluje:
- 1) ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a także organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczących:
- a) popełnionych na osobach narodowości polskiej lub obywatelach polskich innych narodowości w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:
- – zbrodni nazistowskich,
- – zbrodni komunistycznych,
- – innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne,
- b) innych represji z motywów politycznych, jakich dopuścili się funkcjonariusze polskich organów ścigania lub wymiaru sprawiedliwości albo osoby działające na ich zlecenie, a ujawnionych w treści orzeczeń zapadłych na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 z późn. zm.1)),
- c) działalności organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5;
- 2) tryb postępowania w zakresie ścigania przestępstw określonych w pkt 1 lit. a;
- 3) ochronę danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum Instytutu Pamięci;
- 4) prowadzenie działań w zakresie edukacji publicznej.
W rozdziale 4 – Udostępnianie dokumentów przez Instytut Pamięci powołanej ustawy zostały uregulowane zasady i tryb dostępu do dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci.
Zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 powołanej ustawy, każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci.
Instytut Pamięci udostępnia dokumenty, o których mowa w ust. 1, dotyczące wnioskodawcy lub kopie tych dokumentów, jeżeli stan fizyczny zachowania dokumentów nie pozwala na ich udostępnienie lub jeżeli o dostęp do tych samych dokumentów ubiega się jednocześnie wiele osób lub gdy dysponuje wyłącznie kopiami tych dokumentów, przy czym:
- 1) Instytut Pamięci udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.
Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek w trybie określonym w powyżej przytoczonym przepisie przy zachowaniu jego warunków określonych w ust. 4 tego przepisu, który określa, że wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać:
- 1) imię i nazwisko oraz adres zamieszkania wnioskodawcy;
- 2) rodzaj i numer dokumentu tożsamości;
- 3) datę wydania dokumentu tożsamości oraz nazwę organu, który go wydał;
- 4) dane ułatwiające odnalezienie dokumentów.
Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy, udostępnienie przez Instytut Pamięci kopii dokumentów, w przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Skarżący składając wniosek w trybie art. 30 ust. 1 ustawy powinien mieć świadomość, że nakłada na organ obowiązek przeprowadzenia postępowania administracyjnego w zakresie wynikającym z ust. 2 pkt 1 tego przepisu.
Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie zobowiązany został do poszukiwania dokumentów będących w jego zasobach odnoszących się do skarżącego w przedmiocie określonym w art. 30 ust. 2 pkt 1 przedmiotowej ustawy.
Skoro dokumenty takie zostały odnalezione, to na organie ciążył obowiązek udostępnienia ich kopii w drodze decyzji administracyjnej, a obowiązek ten wynika wprost z dyspozycji art. 31 ust. 1 ustawy.
Skarżący nie godząc się z decyzją organu pierwszej instancji skorzystał z przysługującego mu prawa wynikającego z ust. 2 powyżej powołanego przepisu i złożył odwołanie do Prezesa Instytutu Pamięci.
Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy, po rozpatrzeniu odwołania, o którym mowa w art. 31 ust. 2, Prezes Instytutu Pamięci wydaje decyzję, w której:
- 1) utrzymuje w mocy decyzję, o której mowa w art. 31 ust. 1;
- 2) uchyla decyzję, o której mowa w art. 31 ust. 1 i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie pkt 2 powyżej przytoczonego przepisu.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy zasadnie wydał decyzję kasacyjną, gdyż rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ pierwszej instancji w zakresie określonym w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, a w szczególności dokonania ponownej oceny ujawnionych dokumentów.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, stwierdzić należy, że zasadniczo nie odnoszą się one do zaskarżonej decyzji. Skarżący podnosi okoliczności, które dla oceny zaskarżonej decyzji nie mają znaczenia prawnego. Przedstawione argumenty mogłyby mieć znaczenie w postępowaniu lustracyjnym. Podkreślić należy, że skarżący składając przedmiotowy wniosek, powinien co najmniej przewidzieć, że odnalezione i ujawnione dokumenty zostaną mu udostępnione w zachowanej formie i treści.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu i orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z poźn. zm.).