Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2021 r. M.G. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej Prezesem ZUS lub organem) o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest ciężko chora, niezdolna do jakiejkolwiek pracy, w przeszłości przeszła trzy operacje (kostostawowe lewej ręki, jamy brzusznej i trzustki). Została uznana przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w [...] za osobę niepełnosprawną. Utrzymuje się wyłącznie z otrzymywanych zasiłków celowych z MOPS w wysokości 300 zł miesięcznie. Jest osobą skrajnie ubogą. Nie stać jej nie tylko na wykupienie leków, ale czasami także na zakup żywności. Stwierdziła ponadto, że uważa się za osobę represjonowaną, gdyż nie otrzymuje pomocy ze strony Państwa która pozwoliłaby jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Wniosła w związku z powyższym o przyznanie renty w wysokości średniej emerytury w Polsce.
Prezes ZUS, decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 poz. 291 z późn. zm.) odmówił przyznania M.G. renty tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji, przywołując treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ podkreślił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.
Organ podniósł, iż z dokumentacji rentowej wynika, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2021 r. wnioskodawczyni nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. Zatem nie spełnia warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, czyli całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS.
Organ zaznaczył jednocześnie, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy. Z uwagi jednak na brak oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej, organ nie mógł dokonać oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawczyni.
W skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2021 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.G. zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez uznanie, że jest w stanie podjąć pracę, a jej ciężka sytuacja zdrowotna wyklucza podjęcie zatrudnienia. Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniosła też o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że od wielu lat ciężko choruje, w związku z czym jest niezdolna do podjęcia jakiejkolwiek, nawet lekkiej pracy. Dodała, że cierpi na szereg schorzeń, przeszła trzy operacje i oczekuje na kolejną. Zaznaczyła też, że jest osobą uznaną za niepełnosprawną przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w [...].
Oświadczyła nadto, że pozostaje w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Utrzymuje się wyłącznie z pomocy MOPS, a rodzina nie jest w stanie jej pomóc ze względu na swoje ubóstwo. Wyjaśniła też, że nie posiada żadnego majątku, mieszka w zadłużonym lokalu komunalnym, który jest w złym stanie technicznym i wymaga remontu.
Wobec powyższego wniosła o przyznanie renty w wysokości średniej emerytury w Polsce, gdyż ta kwota pozwoli jej na podjęcie leczenia i wykup leków, a także płatne wizyty u lekarzy specjalistów, na które nie jest w stanie czekać w ramach NFZ (ze względu na schorzenia onkologiczne, wymagające szybkiej interwencji).
Pełnomocnik Prezesa ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Powołując treść przepisu art. 14 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Zgodnie natomiast z orzecznictwem sądów administracyjnych Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, a przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329).
Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie została spełniona przesłanka niezbędna do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, określona w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż skarżąca nie może być uznana za osobę, która nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek.
Bezspornym jest w niniejszej sprawie, że skarżący, która ma aktualnie 55 lat, nie osiągnęła jeszcze ustawowego wieku emerytalnego kobiet. Nie ma też orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] września 2021 r. ustalające, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Skarżąca nie skorzystała z możliwości wniesienia sprzeciwu od powyższego orzeczenia do komisji lekarskiej ZUS, a zatem stało się ono prawomocne.
Prezes ZUS orzekając w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie mógł natomiast prowadzić samodzielnie postępowania wyjaśniającego, mającego na celu podważenie wniosków wynikających z orzeczenia wydanego przez właściwy do stwierdzania niezdolności do pracy organ. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygając sprawę w drodze decyzji administracyjnej związany jest treścią takiego orzeczenia, o ile odpowiada ono wymogom formalnym (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 95/17 publ. CBOSA).
Ustalenia dokonane przez lekarza orzecznika ZUS w prawomocnym orzeczeniu z [...] września 2021 r. były zatem wiążące dla Prezesa ZUS. Słusznie bowiem organ wskazuje, że zgodnie z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej ZUS.
Także Sąd w ramach kontroli decyzji Prezesa ZUS nie ma uprawnień do określenia stanu zdrowia skarżącej, czy też nakazywania wydania orzeczenia o stanie zdrowia skarżącej określonej treści. Rola sądu administracyjnego sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w sprawie decyzji administracyjnych. To zaś wyłącznie skarżąca może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy.
Reasumując, brak spełnienia przez skarżącą przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, wyłącza możliwość przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2021 r. odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.