Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoja poprzedzająca decyzję z dnia [...] października 2005 r. odmawiającą J.R. przyznania renty w drodze wyjątku. Decyzję organ uzasadniał brakiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, określonych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.).
W niniejszej sprawie ustalono, iż J.R., urodził się w 1951 r. podjął zatrudnienie od czerwca 1972 r., w listopadzie 1982 r. uległ wypadkowi drogowemu, w związku z czym od maja 1983 r. do marca 1988 r. pobierał świadczenie rentowe. W kwietniu 2005 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził całkowitą niezdolność do pracy okresowo do września 2007 r. i ustalił dzień [...] maja 2004 r. jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Na ten dzień J.R. był w wieku 54 lat i legitymował się okresem składkowym i nieskładkowym łącznie w rozmiarze 16 lat, 3 miesięcy i 4 dni. Na ostatnie dziesięciolecie, legitymował się okresem składowym 1 roku, 6 miesięcy i 1 dnia, na wymagane 5 lat. Ostatni udokumentowany okres opłaty składek ubezpieczeniowych to grudzień 1995 r., kiedy pobierał zasiłek dla bezrobotnych, zaś ostatnie zatrudnienie miało miejsce w grudniu 1994 r. Organ ustalił, iż od daty utraty prawa do świadczenia rentowego w marcu 1988 r. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy w maju 2004 r., czyli przez okres około 16 lat staż ubezpieczeniowy J.R. wynosił zaledwie 5 lat, 4 miesiace i 3 dni mimo, że w okresie tym był zdolny do pracy. W tym stanie faktycznym Organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niespełnianie wymogów związanych z ubezpieczeniem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący, wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazywał na zarejestrowanie się w Urzędzie Pracy oraz na okoliczność, iż po urazie doznanym w 1982 r. lewa ręka cały czas pozostała w niepełnej sprawności co uniemożliwiało mu wykonywanie wyuczonego zawodu [...], podnosił, że nie mógł znaleźć pracy po 1995 r. z uwagi na pogarszający się stan zdrowia.
W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniach obu decyzji. Podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje aby brak zatrudnienia mógł stanowić w niniejszej sprawie szczególną okolicznością, zaś podnoszone przez skarżącego okoliczności, wobec orzeczonej przez lekarza orzecznika zdolności do pracy przed majem 2004 r. nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla długotrwałej bezczynności zawodowej skarżącego, nie są to też okoliczności szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ podkreślił długotrwałe przerwy w zatrudnieniu skarżącego, po utracie prawa do renty w 1988 roku. Przez 16 lat, do czasu całkowitej niezdolności do pracy (maj 2004 r.), J.R. przepracował jedynie niespełna 3 i pół roku, a w ubezpieczeniu społecznym pozostawał w tym okresie około 5 lat i 4 miesięcy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.
Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu umożliwiały by przyznanie świadczenia.
J.R. jest całkowicie niezdolny do pracy dopiero od maja 2004 r. Z uwagi na pobieranie renty w latach 1983 - 1988, okres aktywności zawodowej należy skrócić o ten wyżej wskazany okres, jednakże nawet wówczas łączny okres ubezpieczenia skarżącego - nieco ponad 16 lat jest tu nieadekwatny do wieku - 54 lata. Trafnie organ analizuje szesnastoletni okres życia J.R. od 1988 r. do 2004 r., wskazując, że w tym okresie przepracował niespełna 3 i pół roku, a w ubezpieczeniu społecznym pozostawał w tym czasie przez około 5 lat i 4 miesięcy. Całkowita niezdolność do pracy usprawiedliwia jedynie okres po maju 2004 roku.
Twierdzenie skarżącego, że po urazie doznanym w 1982 r. lewa ręka cały czas pozostała w niecałkowitej sprawności co uniemożliwiało mu wykonywanie wyuczonego zawodu [...], a także, iż nie mógł znaleźć pracy po 1995 r. z uwagi na pogarszający się stan zdrowia; nie może w niniejszej sprawie stanowić szczególnej okoliczności usprawiedliwiającej niemożności wypełniania przez J.R. zobowiązań na rzecz ubezpieczenia społecznego. Podkreślić tu należy, iż skarżący co najmniej od 1988 r. nie wykazał aby czynił jakiekolwiek starania w kierunku ewentualnego przekwalifikowania zawodowego, skoro w jego ocenie, uraz ręki uniemożliwiał mu pracę [...]. Wówczas skarżący utrzymywał się ze świadczeń emerytalnych swojego ojca, co wskazał w oświadczeniu z dnia [...] września 2005 r. Brak także okoliczności potwierdzających, aby po 1995 r. stan jego zdrowia uniemożliwiał mu znalezienie jakiejkolwiek pracy. Organ słusznie powołuje się w tej materii na orzeczenie lekarza orzecznika.
Natomiast z zaświadczenia wydanego dla potrzeb orzekania o niepełnosprawności z 2005 r. wynika, że skarżący pozostaje pod opieka lekarską dopiero od 2001 r., co w żaden sposób nie tłumaczy długotrwałych przerw w zatrudnieniu po 1988 r.
Sam fakt zarejestrowania się jako bezrobotny nie może stanowić okoliczności usprawiedliwiającej, co trafnie podkreślił organ w uzasadnieniu decyzji.
Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są zatem zasadne. Rozstrzygając sprawę organ prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania i ustosunkował się do zgromadzonego materiału dowodowego.
Trudna sytuacja materialna, którą dostrzega zarówno organ jak i Sąd nie może stanowić przesłanki do uwzględnienia żądania, gdy nie zostaną spełnione pozostałe przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o czym wspomniano już wyżej.
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia prawa, dlatego też na podstawie art. 151 w związku z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
W zakresie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej, świadczonej z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na zasadzie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).