Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] października 2012 r. przyznającą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.), rentę rodzinną w drodze wyjątku dla małoletniej A. P., ze wskazaniem, że świadczenie to przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, iż zarówno przepisy wyższej wskazanej ustawy, jak również Kodeksu postępowania administracyjnego, nie dają podstawy do rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku od daty złożenia wniosku, jak tego domaga się zainteresowana. Świadczenie w drodze wyjątku przyznawane jest od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję. Wydana w dniu 18 października 2012 r. decyzja jest decyzją uznaniową i konstytutywną. Taka decyzja wywołuje skutki prawne od daty jej wydania, a nie od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Na poparcie swoich twierdzeń organ przywołał orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 387/01, wyrok NSA z 16 maja 2001 r., sygn. akt II SA 3369/00, wyrok NSA z 20 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 3128/02).
Działająca w imieniu małoletniej strony A. P. jej matka – M. P. – w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła o przyznanie przedmiotowego świadczenia od miesiąca lipca 2012 r., albowiem wniosek w niniejszej sprawie wniosła w dniu 26 czerwca 2012 r. oraz wniosła o uchylenie decyzji i wypłatę odsetek ustawowych od lipca 2012 r. Twierdziła, iż organ bezpodstawnie pozbawił małoletniej świadczenia za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2012 r.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.
Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, świadczenie w trybie wyjątku jest regulacją szczególną - pozwalającą na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie.
Analizując niniejszą sprawę, Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie organu o terminie początkowym przyznania świadczenia jest zgodne ze wskazanym wyżej przepisem art. 83 ustawy oraz wynika z charakteru samej decyzji, która ma charakter konstytutywny, co oznacza, że jej skutek rozpoczyna się od dnia wydania decyzji. Decyzje konstytutywne wywołują bowiem swoje skutki prawne od momentu ich podjęcia, chyba że przepisy materialne przyznające określone uprawnienie przewidują inny termin rozpoczęcia biegu tych uprawnień. Decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku jest właśnie taką decyzją, co oznacza, że wywiera ona skutki prawne od daty jej podjęcia.
W ustawie o emeryturach i rentach brak jakiejkolwiek podstawy prawnej do rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku od dnia złożenia wniosku. Podstawy takiej nie stwarza w ocenie Sądu art. 129 tej ustawy, zgodnie z którym świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Powyższe rozwiązanie może odnosić się wyłącznie do tych sytuacji, w których osoba ubezpieczona wcześniej spełniała przesłanki ustawowe do uzyskania świadczenia, a dopiero później złożyła wniosek o przyznanie świadczenia.
Prawo do świadczenia w drodze wyjątku powstaje wraz z jego przyznaniem, określonym i ukształtowanym w decyzji je przyznającej. Wobec powyższego, brak jest podstaw do przyznania tego prawa przed datą jego powstania ani z dniem złożenia wniosku o to świadczenie. Decyzja wydana w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznaje świadczenie w drodze wyjątku, to znaczy bez spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, które to warunki nie zostały spełnione na skutek szczególnych okoliczności. Oznacza to, iż prawo do świadczenia powstaje dopiero od dnia wydania tej decyzji, co zostało prawidłowo wykazane przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby powodować uchylenie albo stwierdzenie zaskarżonej oraz utrzymanej nią w mocy decyzji, w tym stanie sprawy na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec, jak w sentencji wyroku.