Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] listopada 2005 r., odmawiającą przyznania E.C. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W trakcie postępowania stwierdzono, iż nie została spełniona jedna z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Organ stwierdził mianowicie, iż E.C. została przez lekarza orzecznika ZUS orzeczeniem z dnia [...] marca 2004 r. uznana za częściowo niezdolną do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał jednocześnie, iż zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.
W konsekwencji - zdaniem organu - orzeczenie lekarza orzecznika ZUS jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co oznacza, że nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Jednocześnie podniósł, iż trudne warunki bytowe nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E.C. wskazała, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i samotnie wychowuje troje dzieci. Podała, iż została uznana za częściowo niezdolną do świadczenia pracy i na tej podstawie odmówiono jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Ponadto stwierdziła, iż mimo inwalidztwa posiada staż pracy wynoszący 25 lat, 9 miesięcy i 20 dni i nie uchylała się od świadczenia pracy. Jednocześnie skarżąca opisała postępowanie odwoławcze w przedmiocie uzyskania renty na zasadach ogólnych określonych w ustawie zarzucając m. in., iż uznanie jej za częściowo niezdolną do pracy jest fikcją.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.
Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż skarżąca orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2004 r. nr akt [...] została uznana za częściowo niezdolną do pracy, co sama potwierdza w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Tymczasem jednym z warunków uzyskania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest całkowita niezdolność do pracy stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Oznacza to, że organ nie może przyznać osobie choćby częściowo zdolnej do pracy jakiegokolwiek świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 omawianej ustawy.
W związku z tym rozpatrując wniosek skarżącej z dnia [...] września 2005 r. Prezes ZUS w pierwszej kolejności zobligowany był zbadać, czy została spełniona wspomniana przesłanka, stwierdzając zaś jej brak nie miał podstaw do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej.
W tej sytuacji pozostałe argumenty podnoszone w skardze, a dotyczące sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyż brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie może zastępować świadczenia przyznawanego z zakresu pomocy społecznej.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego prawidłowości orzeczenia lekarza orzecznika ZUS uznającego E.C. za osobę częściowo niezdolną do pracy, stwierdzić należy, iż kwestia ta pozostaje poza zakresem właściwości sądownictwa administracyjnego. Stosownie do art. 14 ust. 3 orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Biorąc ten obowiązek pod uwagę wskazać należy, że organ wydając zaskarżone decyzje przestrzegał wymogów procedury administracyjnej. W szczególności zastosował zasadę dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmował kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, należycie i wyczerpująco informował stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa), w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.