Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] odmówił T. S. – przedstawicielce ustawowej małoletniego G. M. przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu J. M. W uzasadnieniu organ wskazał, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej, dlatego w pierwszej kolejności należy brać pod uwagę, czy osoba ta spełniała warunki określone w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), tj.:
- – czy wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności;
- – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- – nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Skoro więc zmarły nie spełniał wszystkich wskazanych przesłanek - nie wykazano szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających przerwy ojca dziecka w zatrudnieniu, nie można było przyznać małoletniemu wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.
W dniu 5 listopada 2008 r. przedstawiciel ustawowy małoletniego – matka T. S. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] października 2008 r.
Po rozpoznaniu powyższego wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję I instancji, powtarzając argumentację tam przedstawioną.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż co prawda zmarły ojciec dziecka nie udokumentował odpowiedniego stażu pracy ale było to uwarunkowane trudnościami związanymi ze znalezieniem pracy. Ponadto podała, iż utrzymuje siebie i syna z renty inwalidzkiej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Rozpatrywana skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych powodów niż podaje skarżąca. Pozwala na to art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.
- - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się tymi wytycznymi Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę stwierdził, iż zaskarżona decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] jest obarczona wadą wymienioną w art. 156 § 4 kpa, powodującą jej nieważność.
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), stanowi w art. 83, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z przytoczonego wyżej przepisu wynika, iż świadczenie takie może być również przyznane członkom rodziny ubezpieczonego – w tym niepełnoletnim dzieciom. Zgodnie natomiast z ogólną regulacją, dotyczącą reprezentacji osób małoletnich, zawartą w art. 30 § 2 kpa, osoby fizyczne nie posiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swoich ustawowych przedstawicieli. Zdolność do czynności prawnych ocenia się, co do zasady, na podstawie przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Po myśli art. 11 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) bowiem pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż z akt administracyjnych wynika, iż syn skarżącej G. M. urodził się w dniu [...] grudnia 1990 r. Natomiast z dniem [...] grudnia 2008 r. ukończył 18 lat, stał się więc osobą pełnoletnią posiadającą pełną zdolność do czynności prawnych. Z tym też dniem ustało przedstawicielstwo ustawowe matki T. S. Należy wyjaśnić, iż wszystkie czynności podjęte w postępowaniu przez matkę G. M. od dnia wniesienia wniosku z 5 sierpnia 2008 r. aż do dnia osiągnięcia przez niego pełnoletniości pozostają ważne, ponieważ w tym czasie skarżąca występowała jako przedstawiciel ustawowy małoletniego dziecka. Stąd też wniosek skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy również został prawidłowo skierowany do organu i nadal pozostaje w mocy.
Natomiast Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję uchybił jednemu z podstawowych obowiązków procedury administracyjnej, pominął bowiem kwestię wieku G. M. i nie zbadał, czy jest on nadal osobą niepełnoletnią, czy też posiada już pełną zdolność do czynności prawnych. Skutkiem zaś uchybienia temu obowiązkowi było wydanie decyzji administracyjnej skierowanej do matki pełnoletniego G. M., która nie była stroną powyższego postępowania o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Powyższe wypełnia natomiast przesłankę z art. 156 § 1 pkt 4 kpa i czyni zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. nieważną.
Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 kpa, orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy
- - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.