Uzasadnienie
Starosta P. po rozpatrzeniu wniosku skarżącego A. G. z dnia [...] lipca 2005 r., na podstawie umowy z dnia [...] września 2005 r. nr [...] oraz aneksu nr [...] do umowy przyznał wymienionemu ze środków Funduszu Pracy w ramach realizacji projektu finansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego "Powrót osób bezrobotnych na europejski rynek pracy" w ramach Działania 1.3 Przeciwdziałanie i Zwalczanie Długotrwałego Bezrobocia Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasób Ludzkich, jednorazowo kwotę [...] zł celem podjęcia na własny rachunek działalności gospodarczej w zakresie usług [...], tj. na zakup samochodu ciężarowego.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...], Starosta P. wypowiedział skarżącemu z dniem [...] sierpnia 2006 r. powyższą umowę w związku z niedotrzymaniem przez niego jej warunków umowy i jednocześnie wezwał go do zwrotu zadłużenia, które na dzień [...] sierpnia 2006 r. wynosiło [...] zł, w tym z tytułu pobranych jednorazowo środków [...] zł oraz ustawowe odsetki naliczone za okres od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2006r. w wysokości [...] zł, w terminie 30 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania.
W związku z niedokonaniem zwrotu powyższych środków pieniężnych, w dniu [...] kwietnia 2010 r. skierowano pozew o zapłatę do Sądu Rejonowego w P. i wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. zasądzono od skarżącego A. G. na rzecz [...] P. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, a po uprawomocnieniu się wyroku w dniu [...] listopada 2011 r. Prezydent Miasta P. skierował do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. wniosek nr [...] o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
W dniu [...].12.2011 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w P. przekazał na rachunek bankowy Miejskiego Urzędu Pracy w P. zajętą część emerytury A. G. tj. kwotę [...] zł oraz kwotę [...] zł wyegzekwowaną w związku z zajęciem jego rachunku bankowego tytułem zwrotu otrzymanych jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej.
Skarżący A. G. w dniu [...] stycznia 2012 r. złożył wniosek w sprawie umorzenia zajętych przez komornika pieniędzy w całości lub w części, tj. odsetek i innych kosztów.
Z kolei pismem z dnia [...] stycznia 2012r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w P. zawiadomił Miejski Urząd Pracy w P. o zajęciu należącej do skarżącego nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny o pow. [...] m2 położonej w P. przy ul. [...] m [...], zgodnie z wnioskiem egzekucyjnym.
Natomiast pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] Miejski Urząd Pracy w P. zawiadomił skarżącego o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy umorzenia w całości lub w części odsetek od jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej.
W dniu [...] lutego 2012 r. Komornik Sądowy przy Sadzie Rejonowym w P. przekazał na rachunek bankowy Miejskiego Urzędu Pracy w P. zajętą część emerytury skarżącego tj. kwotę [...] zł na pokrycie egzekwowanej należności.
Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], odmówił umorzenia przyznanych skarżącemu jednorazowo środków na działalność gospodarczą wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień [...] lutego 2012 r. w łącznej wysokości [...] zł, tj. należność główna [...] zł oraz odsetki ustawowe w kwocie [...] zł.
W dniu [...] marca 2012 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w P. przekazał na rachunek bankowy Miejskiego Urzędu Pracy w P. wyegzekwowaną kwotę w wysokości [...] zł, w związku z zajęciem rachunku bankowego skarżącego, a następnie w dniu [...] marca 2012 r. przekazał na rachunek bankowy MUP w P. zajętą część emerytury skarżącego tj. kwotę [...] zł na pokrycie egzekwowanej należności.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2012, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Z kolei w dniu [...] kwietnia 2012 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w P. przekazał na rachunek bankowy Miejskiego Urzędu Pracy w P. zajętą część emerytury skarżącego, tj. kwotę [...] zł., a w dniu [...] maja 2012r. kolejną zajętą część emerytury skarżącego w kwocie [...] zł.
Natomiast po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], odmówił skarżącemu umorzenia w całości przyznanych jednorazowo środków na działalność gospodarczą wraz z ustawowymi odsetkami.
Z kolei w dniu [...] czerwca 2012 r., komornik sądowy przekazał na konto bankowe MUP w P. kwotę [...] zł tytułem zwrotu środków na podjęcie przez skarżącego działalności gospodarczej.
Po rozpatrzenia odwołania od powyższej decyzji, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2012r. nr [...], ponownie uchylił w całości zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Z kolei w dniu [...] lipca 2012r. komornik sądowy przekazał na konto bankowe Miejskiego Urzędu Pracy w P. kwotę [...] zł tytułem zwrotu środków na podjęcie przez skarżącego działalności gospodarczej, a w dniu [...] lipca 2012 r. kwotę [...] zł.
Natomiast w dniu [...] lipca 2012 r. wpłynęło postanowienie komornika sądowego z dnia [...] lipca 2012 r. o zakończeniu postępowania egzekucyjnego w sprawie wobec spłaty całości zadłużenia, a w dniu [...] sierpnia 2012 r. zawiadomienie z Sądu Rejonowego w P. [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] o zakończeniu postępowania egzekucyjnego.
Z kolei Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...], działając na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d w zw. z art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.), odmówił umorzenia przyznanych skarżącemu A. G. jednorazowo środków na działalność gospodarczą wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień [...] lutego 2012 r. w łącznej wysokości [...] zł, z tego należność główna [...] zł i odsetki ustawowe w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że zgodnie z regulacją art. 76 ust. 7 ustawy, starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:
- 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;
- 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;
- 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;
- 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Podkreślono jednocześnie, że decyzje wydawane na gruncie powyższego przepisu mają charakter uznaniowy. Z kolei zgodnie z art. 44 k.c., mieniem jest własność i inne prawa majątkowe, a więc ogół rzeczy będących czyjąś własnością. Oznacza to, iż chodzi wyłącznie o aktywa, w skład których wchodzi majątek danego podmiotu – majątek trwały i obrotowy, zaś na majątek trwały składają się rzeczowe składniki majątku trwałego (grunty, budynki i budowle, urządzenia techniczne, maszyny i wyposażenie, środki transportu itd.) oraz finansowe składniki majątku (udziały w innych jednostkach gospodarczych, długoterminowe papiery wartościowe, udzielone pożyczki długoterminowe), a majątek obrotowy to zapasy (materiałów, produktów gotowych, towarów), należności i roszczenia oraz inwestycje krótkoterminowe, w tym środki pieniężne (w kasie i na rachunkach bankowych) oraz krótkoterminowe aktywa finansowe. Stąd też art. 76 ust. 7 pkt 1 ustawy nie ma w przypadku skarżącego zastosowania, ponieważ dysponował on i nadal dysponuje określonym majątkiem, z którego można było dochodzić należności i przedmiotowym majątkiem jest majątek trwały w postaci wskazanej już wyżej nieruchomości położonej w P., przy ul. [...] oraz majątek trwały w postaci środka transportu, tj. samochodu z [...] r. oraz systematycznie otrzymuje on emeryturę z ZUS-u.
Ponadto Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w P. wyegzekwował z majątku obrotowego skarżącego, tj. ze środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym skarżącego i przekazał na konto bankowe Miejskiego Urzędu Pracy w P. łączną kwotę [...] zł. Niezależnie od powyższego, przesłanka zawarta w art. 76 ust. 3 nie znajduje zastosowania, podobnie jak przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 4 ustawy, bowiem podczas trwania egzekucji wyegzekwowana przez komornika sądowego do dnia [...] lipca 2012 r. kwota [...] zł w tym z tytułu zajęcia części emerytury skarżącego [...] zł oraz środków pieniężnych zgromadzonych przez niego na rachunku bankowym [...] zł, w żaden sposób nie przewyższyła poniesionych na ten cel wydatków egzekucyjnych, a zgodnie z art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy, umorzenie należności może nastąpić wówczas, gdy ich dochodzenie pozbawi osobę, która je pobrała, lub osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania, zaś w rozpoznawanej sprawie wyżej wymieniona przesłanka nie ma zastosowania w stosunku do osób pozostających na utrzymaniu skarżącego, ponieważ zgodnie ze oświadczeniem z dnia [...] kwietnia 2012 r., skarżący jest osobą samotną, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe i w dniu [...] sierpnia 2012 r. oświadczył, że poza kwotą zadłużenia nic nie uległo zmianie.
Wobec tego powyższy przepis nie ma zastosowania w sprawie. Reasumując, samo prowadzenie egzekucji z uwzględnieniem jej ograniczeń nie mogło pozbawić skarżącego niezbędnych środków utrzymania i dlatego też egzekwowane przez komornika sądowego kwoty, głównie z tytułu części emerytury skarżącego, potrącane zostały w taki sposób, by nie pozbawić go niezbędnych środków utrzymania, bowiem dochód z emerytury, pomniejszony o potrącenia komornicze wynosił [...] zł, zaś po dokonaniu opłat za mieszkanie i media pozostawała kwota średnio około [...] zł miesięcznie. Zatem na dzień wydania decyzji skarżący nie posiada żadnych zobowiązań finansowych wobec organu.
W odwołaniu z dnia [...] października 2012 r. do Wojewody [...], skarżący nie zgodził się z zaskarżoną decyzją stwierdzając, że podane w niej fakty nie są prawdziwe.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]. Mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Natomiast w uzasadnieniu – powołując się na opisany już powyżej stan faktyczny i argumenty organu pierwszej instancji – podał, że decyzja zgodna z prawem powinna być poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz wnikliwym uzasadnieniem podjętego rozstrzygnięcia, zaś postępowanie dowodowe winno respektować reguły określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Tymczasem Prezydent Miasta P. nie uchybił tym zasadom, bowiem przeprowadził wnikliwe postępowanie dowodowe, dokonał prawidłowej i wnikliwej analizy oraz oceny w zakresie wystąpienia każdej z przesłanek, o których mowa w przepisie art. 76 ust. 7 ustawy oraz w sposób wyczerpujący uzasadnił swoje stanowisko w zaskarżonej decyzji, jak również zasięgnął opinii Miejskiej Rady Zatrudnienia w P., która była również negatywna.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący A. G. uznał powyższą decyzję za krzywdzącą i wniósł o wnikliwe oraz merytoryczne rozpoznanie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), w myśl którego, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, lecz nie może wydać nawet orzeczenie na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Stosownie do treści art. 46 ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. z 2008 r. Dz. U. nr 69, poz. 415 z późn. zm.), osoba, która otrzymała z Funduszu Pracy jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej, założenie lub przystąpienie do spółdzielni socjalnej, jest obowiązana dokonać zwrotu otrzymanych środków wraz z odsetkami, jeżeli prowadziła działalność gospodarczą lub była członkiem spółdzielni socjalnej przez okres krótszy niż 12 miesięcy albo naruszone zostały inne warunki umowy dotyczące przyznania tych środków, zaś w przypadku niewywiązania się z obowiązku, o którym mowa w ust. 2 i 3, dochodzenie roszczeń z tytułu zawartej umowy następuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (ust. 4).
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący na podstawie umowy ze Starostą P. z dnia z dnia [...] września 2005 r. nr [...] oraz aneksu nr [...] do umowy otrzymał ze środków Funduszu Pracy w ramach realizacji projektu finansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego "Powrót osób bezrobotnych na europejski rynek pracy" w ramach Działania 1.3 Przeciwdziałanie i Zwalczanie Długotrwałego Bezrobocia Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasób Ludzkich, jednorazowo kwotę [...] zł celem podjęcia na własny rachunek działalności gospodarczej w zakresie usług budowlanych branży instalacyjno – sanitarnej i środki te miały zostać przeznaczone na wydatki ujęte w harmonogramie zakupów określone w pkt. 8 wniosku stanowiącego integralną część umowy, tj. na zakup samochodu ciężarowego. Nie budzi również wątpliwości fakt, że Starosta P. pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...], wypowiedział skarżącemu z dniem [...] sierpnia 2006 r. powyższą umowę w związku z niedotrzymaniem przez niego jej warunków i jednocześnie wezwał go do zwrotu zadłużenia, które na dzień [...] sierpnia 2006 r. wynosiło [...] zł, w tym z tytułu pobranych jednorazowo środków [...] zł oraz ustawowe odsetki naliczone za okres od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2006r. w wysokości [...] zł, w terminie 30 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania.
Poza sporem pozostaje również fakt, że w związku z niedokonaniem zwrotu powyższych środków pieniężnych, w dniu [...] kwietnia 2010 r. skierowano pozew o zapłatę do Sądu Rejonowego w P. i wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. zasądzono od skarżącego A. G. na rzecz [...] P. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, a po uprawomocnieniu się wyroku w dniu [...] listopada 2011 r. Prezydent Miasta P. skierował do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. wniosek nr [...] o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Z kolei stosownie do treści art. 76 ust. 7 ustawy, starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:
- 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;
- 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;
- 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;
- 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Jednakże w myśl art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Użycie przez ustawodawcę słowa "wydaje" a nie "może wydać" oznacza, że wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jest obligatoryjne, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny. Z kolei z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, iż brak jest któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Umorzenie postępowania jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia.
Bezprzedmiotowość postępowania to brak przedmiotu postępowania rozumianego jako konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.
Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy należy zauważyć, iż postępowanie w sprawie zainicjowane zostało wnioskiem skarżącego A. G. z dnia [...] stycznia 2012 r. o umorzenie zajętych przez komornika pieniędzy w całości lub w części, tj. ustawowych odsetek i innych kosztów. Nie budzi również wątpliwości fakt, że przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji w dniu [...] września 2012 r. nr [...] odmawiającej skarżącemu umorzenia przyznanych jednorazowo środków na działalność gospodarczą wraz z ustawowymi odsetkami, w dniu [...] lipca 2012 r. wpłynęło do organu postanowienie komornika sądowego z dnia [...] lipca 2012 r. o zakończeniu postępowania egzekucyjnego w sprawie wobec spłaty całości zadłużenia, a w dniu [...] sierpnia 2012 r. zawiadomienie z Sądu Rejonowego w P. [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] o zakończeniu postępowania egzekucyjnego.
Powyższe oznacza, iż w dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, skarżący A. G. nie miał już wobec organu zadłużenia z tytułu przyznanej mu, a wyżej już opisanej, jednorazowej kwoty na podjęcie działalności gospodarczej na własny rachunek. Innymi słowy mówiąc, w dniu wydania decyzji wcześniejsze zobowiązanie pieniężne już nie istniało, a zatem organ winien był i do tego będzie zobowiązany rozpoznając sprawę na nowo zbadać, czy na dzień wydania decyzji istniał przedmiot niniejszej sprawy administracyjnej, tj. zobowiązanie skarżącego wobec organu i w sytuacji, gdy już go nie było, to zastosować instytucję przewidzianą w art. 105 § 1 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) i art. 152 w zw. z art. 132 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.